Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

। सूत उवाच । तस्मिन्क्षेत्रे रविः पूर्वं विदुरेण प्रतिष्ठितम् । शिवश्च परया भक्त्या तथा विष्णुर्द्विजोत्तमाः

Transliteration

| sūta uvāca | tasminkṣetre raviḥ pūrvaṃ vidureṇa pratiṣṭhitam | śivaśca parayā bhaktyā tathā viṣṇurdvijottamāḥ

Translation

Sūta nói: Xưa kia, tại thánh địa ấy, Vidura đã thiết lập thờ phụng Thần Mặt Trời (Ravi). Và với lòng sùng kính tối thượng, ông cũng thiết lập Śiva, và likewise Viṣṇu, hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु) लिट्-रूपम् (परस्मैपद)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण (of kṣetre)

• क्षेत्रे: in the sacred field
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

• रविः: Ravi (Sun)
• रविः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• पूर्वम्: formerly; earlier
• पूर्वम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• विदुरेण: by Vidura
• विदुरेण: Kartr (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: विदुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (agent in passive)

• प्रतिष्ठितम्: established; installed
• प्रतिष्ठितम्: Kriya (Passive predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + √स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भूतकृत् (क्त-प्रत्यय); कर्मणि; 'was established' (agreeing with implied object/subject)

• शिवः: Śiva
• शिवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• परया: with supreme
• परया: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण (of bhaktyā)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: तुल्य/समुच्चयार्थक-अव्यय (likewise/also)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• द्विज-उत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विज-उत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारयः; संबोधनार्थे प्रथमा-बहुवचन-प्रयोगः (vocative sense)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (with Sūrya/Śiva/Viṣṇu pratiṣṭhās)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamāḥ (addressed audience of brahmins/ṛṣis)

Visual Art Cues

Scene: Vidura, austere and serene, performs pratiṣṭhā rites in the kṣetra: a Sūrya image/maṇḍala, a Śiva-liṅga, and a Viṣṇu icon arranged with lamps, kalashas, and Vedic priests.

Characters & Entities

• Sūta
• Vidura
• Ravi (Sūrya)
• Śiva
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Consecrating and worshipping deities in a sacred kṣetra with supreme devotion is presented as a powerful dharmic act.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The “kṣetra” referenced belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya stream in the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pratiṣṭhā (ritual installation/consecration) of deities—Sūrya, Śiva, and Viṣṇu—performed with parā-bhakti.