Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

सूत उवाच । तस्या एव समीपस्थं देवदेवं नलेश्वरम् । दृष्ट्वा विमुच्युते पापात्स्थापितं नलभूभुजा

Transliteration

sūta uvāca | tasyā eva samīpasthaṃ devadevaṃ naleśvaram | dṛṣṭvā vimucyute pāpātsthāpitaṃ nalabhūbhujā

Translation

Sūta thưa: Ngay gần thánh địa ấy có Naleśvara, Đấng Thần của chư thần, do vua Nala dựng lập. Chỉ cần chiêm bái Ngài, người ta liền được giải thoát khỏi tội lỗi.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• समीपस्थम्: situated nearby
• समीपस्थम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समीप (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष ‘समीपे स्थितम्’ qualifying ‘नलेश्वरम्’

• देवदेवम्: the god of gods
• देवदेवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘देवानां देवः’ (god of gods)

• नलेश्वरम्: Naleśvara
• नलेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नल (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष ‘नलस्य ईश्वरः’ (Lord Naleśvara)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund) ‘having seen’; अव्ययभाव

• विमुच्यते: is released
• विमुच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + मुच् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; is freed

• पापात्: from sin
• पापात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; Ablative singular

• स्थापितम्: installed
• स्थापितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + णिच् (causative) → स्थापय (धातु) + क्त → स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय (PPP) qualifying ‘नलेश्वरम्’ = ‘installed’

• नलभूभुजा: by King Nala
• नलभूभुजा: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नल (प्रातिपदिक) + भूभुज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय ‘नलः भूभुक्’ = Nala the king; Instrumental singular

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Naleśvara (near the tīrtha in Hāṭakeśvara-kṣetra)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: A Śiva-liṅga shrine named Naleśvara stands near the tīrtha; King Nala is shown establishing it; pilgrims attain purification simply by beholding the deity.

Characters & Entities

• Sūta
• Naleśvara
• Nala
• Hāṭakeśvara-kṣetra (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In tīrtha māhātmya, even darśana (reverent seeing) of the deity is portrayed as a purifier that dissolves sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Naleśvara, a Śiva-liṅga/temple near the described tīrtha within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The act emphasized is darśana of Naleśvara; no additional rite is specified in this verse.