Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

नल उवाच । दमयन्तीति मे भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । सा मया निर्जने मुक्ता । वने व्यालगणान्विते

Transliteration

nala uvāca | damayantīti me bhāryā prāṇebhyo'pi garīyasī | sā mayā nirjane muktā | vane vyālagaṇānvite

Translation

Nala thưa: Damayantī là hiền thê của con, còn quý hơn cả sinh mạng. Thế mà con đã bỏ nàng một mình nơi rừng vắng, giữa bầy thú dữ rình rập.

Word by Word

• नलः: Nala
• नलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दमयन्ती: Damayantī
• दमयन्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दमयन्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इति: thus (named)
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्राणेभ्यः: than (my) lives/breaths
• प्राणेभ्यः: Apādāna (Source/Comparison base)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), बहुवचन; अपादान/तुलनार्थे (than life-breaths)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/समुच्चय (even/also)

• गरीयसी: more precious, dearer
• गरीयसी: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गरियस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तुलनात्मक-विशेषण (comparative)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karaṇa (Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया, एकवचन

• निर्जने: in a solitary place
• निर्जने: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: निर्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोगे (स्थाने), सप्तमी, एकवचन; देशवाचक (in a lonely place)

• मुक्ता: abandoned, left
• मुक्ता: Kriyā (Predicate/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (abandoned/released)

• वने: in the forest
• वने: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• व्यालगणान्विते: filled with groups of wild beasts
• व्यालगणान्विते: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: व्याल + गण + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः) ‘व्यालगणैः अन्विते’ इति; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; वने इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Nala

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Nala recounts his grievous act: leaving Damayantī alone in a beast-filled forest; the imagery is dark—dense trees, lurking animals—while Nala’s face shows shame and sorrow.

Characters & Entities

• Nala
• Damayantī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Acknowledging one’s wrongdoing truthfully becomes the first step toward dharmic restoration and divine help.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The confession occurs within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya narrative stream in Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse frames the cause for seeking a boon—reunion and protection through divine grace.