Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

ऐणशृङ्गसमायुक्तः पयोव्रतपरायणः । दीर्घसत्राय तान्सर्वान्योजयामास वै ततः

Transliteration

aiṇaśṛṅgasamāyuktaḥ payovrataparāyaṇaḥ | dīrghasatrāya tānsarvānyojayāmāsa vai tataḥ

Translation

Mang theo sừng linh dương và chuyên tâm giữ giới nguyện dùng sữa, rồi ngài đúng nghi thức sắp đặt tất cả họ tham dự kỳ tế Soma dài ngày (dīrgha-satra).

Word by Word

• ऐणशृङ्गसमायुक्तः: equipped with antelope-horns
• ऐणशृङ्गसमायुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ऐण (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक) + सम् + आ + √युज् (धातु) → समायुक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (ऐणशृङ्गैः समायुक्तः); भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन — Tatpurusha; Past passive participle; Masculine; Nominative; Singular

• पयोव्रतपरायणः: devoted to the milk-vow
• पयोव्रतपरायणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पयस् (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पयोव्रते परायणः/पयोव्रतस्य परायणः); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन — Tatpurusha; Masculine; Nominative; Singular

• दीर्घसत्राय: for the long sacrificial session
• दीर्घसत्राय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक) + सत्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय समास (दीर्घं सत्रम्); नपुंसकलिङ्ग; चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान); एकवचन — Karmadharaya; Neuter; Dative; Singular

• तान्: those (men)
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन — Pronoun; Masculine; Accusative; Plural

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन — Masculine; Accusative; Plural

• योजयामास: caused to engage / appointed
• योजयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √युज् (धातु) (णिच्) → योजयामास
• Form: लिट्-लकार (परस्मैपद, परोक्षभूत/परफेक्ट); प्रथम-पुरुष; एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative) — Perfect; 3rd person; Singular; causative

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक (adverb: thereafter/from then)

Speaker

Sūta (deduced: Purāṇic narration in Māhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The officiant, bearing an antelope-horn implement, observes a milk-vow and assigns participants to an extended Soma-session, with the yajña ground organized into roles and stations.

Characters & Entities

• Triśaṃku (implied from prior verse)
• dīrgha-satra
• payo-vrata
• aiṇaśṛṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sustained worship (long satra) supported by self-restraint (vrata) is portrayed as an exalted path to accruing puṇya in a sacred landscape.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha is the ritual setting in Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya; the verse emphasizes the vow and the long rite rather than naming the site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance of payo-vrata and undertaking a dīrgha-satra (extended sacrificial session).