Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

कस्यचित्त्वथ कालस्य दुर्वासा मुनि सत्तमः । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा तद्गृहं समुपस्थितः

Transliteration

kasyacittvatha kālasya durvāsā muni sattamaḥ | cāturmāsyavrataṃ kṛtvā tadgṛhaṃ samupasthitaḥ

Translation

Rồi vào một thời điểm, hiền thánh Durvāsā—bậc tối thượng trong các ẩn sĩ—sau khi giữ trọn hạnh nguyện Cāturmāsya, đã đến nhà của nhà vua.

Word by Word

• कस्यचित्: of some
• कस्यचित्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; अनिश्चितार्थक सर्वनाम (indefinite pronoun)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/अन्वयार्थक (particle: but/indeed)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Sequencing/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तरार्थक (then/now)

• कालस्य: of time/at a certain time
• कालस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• दुर्वासाः: Durvāsā
• दुर्वासाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्वासा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मुनिः: sage
• मुनिः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सत्तमः: best/excellent
• सत्तमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + तमप् (तद्धित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अतिशयार्थक (superlative) विशेषण

• चातुर्मास्यव्रतम्: the Cāturmāsya vow
• चातुर्मास्यव्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुष (चातुर्मास्यं व्रतम्)

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृदन्त, क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• तत्: that (his)
• तत्: Visheshana (Determiner/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम विशेषण

• गृहम्: house
• गृहम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समुपस्थितः: arrived/approached
• समुपस्थितः: Kriya (Resultant state/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उप + स्था (धातु)
• Form: कृदन्त, क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘आगतः/उपस्थितः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Sūta (implied)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kalaśeśvara (narrative prelude)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Durvāsā, radiant from austerity, arrives at the palace gate with ascetic staff and matted locks; the air feels charged with tapas as attendants announce his presence.

Characters & Entities

• Durvāsā
• Cāturmāsya-vrata
• King Kalaśa (implied by context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A house becomes holy through dharma: receiving a vow-observing sage is portrayed as a pivotal moment of spiritual consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode forms part of the Kalaśeśvara māhātmya, explaining the sanctity behind the shrine at the lake-bank.

What ritualistic prescription is mentioned?

Cāturmāsya-vrata is referenced as a significant ascetic observance undertaken by Durvāsā.