Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 52

Devanagari script

अथ गत्वा मुनेः पार्श्वे विश्वामित्रस्य भूमिपः । उवाच वचनं दीनं बाष्पगद्गदया गिरा

Transliteration

atha gatvā muneḥ pārśve viśvāmitrasya bhūmipaḥ | uvāca vacanaṃ dīnaṃ bāṣpagadgadayā girā

Translation

Bấy giờ nhà vua đến bên hiền triết Viśvāmitra và thốt lời ai oán, giọng nghẹn ngào run rẩy vì lệ tuôn.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: None
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तरार्थक) = then

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), अर्थे: गत्वा (having gone)

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन = Genitive singular; of the sage

• पार्श्वे: near
• पार्श्वे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन = Locative singular; समीपे (near/beside)

• विश्वामित्रस्य: of Viśvāmitra
• विश्वामित्रस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन = Genitive singular; of Viśvāmitra

• भूमिपः: the king
• भूमिपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूमिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन = Nominative singular; राजा (king)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन = 3rd person singular; जगाद (said)

• वचनम्: words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन = Accusative singular; speech/words

• दीनम्: piteous
• दीनम्: Karma (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (wretched/poor), वचनम् इत्यस्य विशेषण

• बाष्प: tears
• बाष्प: None
• Type: Noun
• Root: बाष्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासाङ्ग; tears

• गद्गदया: with a choked (voice)
• गद्गदया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: गद्गद (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (stammering/choked)

• गिरा: by (his) voice
• गिरा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गिर्/गिरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन = Instrumental singular; वाचा (by speech/voice)

• बाष्पगद्गदया: tear-choked
• बाष्पगद्गदया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: बाष्प + गद्गद (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: बाष्पेण गद्गदा (tear-choked)

Speaker

Narrator (Purāṇic narration within Tīrthamāhātmya; immediate speaker not explicit in the verse)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The afflicted king, supported by attendants, approaches Viśvāmitra seated in an austere hermitage; the king’s posture is bowed, tears visible; the sage is calm, radiant, and attentive.

Characters & Entities

• Viśvāmitra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When afflicted, one should seek guidance from realized sages with humility and truthfulness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding verses are part of the Puṣkara tīrtha glorification (Pauṣkara-jala), though this verse introduces the consultative dialogue.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite here; it introduces the guru–śiṣya style inquiry that leads to tīrtha-related instruction.