Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यस्तत्पूजयते भक्त्या शयने बोधने हरेः । उपवासपरो भूत्वा स गच्छेद्वैष्णवं पदम्

Transliteration

yastatpūjayate bhaktyā śayane bodhane hareḥ | upavāsaparo bhūtvā sa gacchedvaiṣṇavaṃ padam

Translation

Ai thành kính thờ phụng Đấng ấy vào lúc Hari an nghỉ và lúc Ngài thức dậy, lại chuyên tâm giữ chay, người ấy sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng của Vaiṣṇava.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• तत्: that (him/that deity)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पूजयते’ इत्यस्य कर्म

• पूजयते: worships
• पूजयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• शयने: at the (time of) lying down
• शयने: Adhikarana (Location/occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘पूजयते’ इत्यस्य अधिकरण (occasion)

• बोधने: at the (time of) waking
• बोधने: Adhikarana (Location/occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बोधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘पूजयते’ इत्यस्य अधिकरण

• हरेः: of Hari
• हरेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• उपवासपरः: intent on fasting
• उपवासपरः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उपवास+पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः (upavāse paraḥ = devoted to fasting); ‘यः’ इत्यस्य विशेषण

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव (having become)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गच्छेत्: would go/attains
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वैष्णवम्: Vaiṣṇava
• वैष्णवम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैष्णव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पदम्’ इत्यस्य विशेषण

• पदम्: abode/state
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Sūta (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jalaśāyī-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: Devotees fasting, holding tulasī and lamps, worshiping Viṣṇu at two ritual moments: the ceremonial ‘putting to sleep’ (śayana) and ‘awakening’ (bodhana), with temple priests performing ārati.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Vaiṣṇava padam

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bhakti joined with disciplined observance (fasting) is presented as a direct path to the Lord’s highest state.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha of Jalaśāyī Hari introduced in the preceding verse; the benefit is linked to worship there/then.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship at Hari’s ‘reclining’ and ‘awakening’ observances, coupled with upavāsa (fasting).