Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

मंकणक उवाच । अनृतं न मया प्रोक्तं स्वैरेणापि कदाचन । तस्मादेवंविधाः सर्वे जलसर्पा भविष्यथ

Transliteration

maṃkaṇaka uvāca | anṛtaṃ na mayā proktaṃ svaireṇāpi kadācana | tasmādevaṃvidhāḥ sarve jalasarpā bhaviṣyatha

Translation

Maṅkaṇaka nói: “Ta chưa từng nói điều dối trá, dù trong lúc tự do hay lơ đãng. Vì thế, tất cả các ngươi sẽ trở thành loài rắn nước đúng như thế này.”

Word by Word

• मंकणकः: Maṃkaṇaka
• मंकणकः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मंकणक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• अनृतम्: falsehood, untruth
• अनृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/नकार)

• मया: by me
• मया: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमपुरुषार्थे सर्वनाम, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• प्रोक्तम्: spoken, said
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘spoken’

• स्वैरेण: voluntarily, at will
• स्वैरेण: Karana (Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: स्वैर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे), तृतीया, एकवचन; साधन/प्रकारवाचकः (‘at will/voluntarily’)

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अप्यर्थ), ‘even/also’

• कदाचन: ever, at any time
• कदाचन: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचन (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक), ‘ever/at any time’

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (हेतौ/तस्मात्), ‘therefore’

• एवंविधाः: of this kind, such
• एवंविधाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एवं (अव्यय) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (एवं-विधः = ‘of such kind’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (जलगसर्पाः इति)

• जलसर्पाः: water-snakes
• जलसर्पाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (जलस्य सर्पाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• भविष्यथ: you will become
• भविष्यथ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), मध्यमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपदम्

Speaker

Maṅkaṇaka

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Maṅkaṇaka, composed and radiant, declares his unwavering truth; before him, serpent-beings or petitioners receive a transformative decree—becoming water-serpents.

Characters & Entities

• Maṅkaṇaka
• Jalasarpāḥ (water-serpents)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Truthfulness (satya) is portrayed as a sage’s defining power; words spoken from such integrity become irrevocable.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The transformation narrative is embedded in the chapter’s tīrtha setting (the Sārasvata-related lake/area), explaining phenomena associated with the site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse emphasizes satya and the consequential potency of a sage’s declaration.