Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

कस्मिंश्चिदथ संप्राप्ते प्रस्तावे त्रिदशेश्वरः । पप्रच्छ विनयोपेतो विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्

Transliteration

kasmiṃścidatha saṃprāpte prastāve tridaśeśvaraḥ | papraccha vinayopeto vipraśreṣṭhaṃ bṛhaspatim

Translation

Rồi, vào một dịp nào đó khi câu chuyện đến đoạn ấy, chúa tể của chư thiên, với lòng khiêm cung, đã hỏi Bṛhaspati—bậc tối thắng trong hàng Bà-la-môn.

Word by Word

• कस्मिन्: in which (occasion)
• कस्मिन्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन — Locative singular (pronoun)

• चित्: some, certain
• चित्: Nipāta (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात) — enclitic particle giving indefiniteness

• अथ: then, now
• अथ: Sambandha-bodhaka (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अनन्तर्य) — connective ‘then/now’

• संप्राप्ते: when (it was) arrived/occurred
• संप्राप्ते: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), सप्तमी (7), एकवचन, पुं/नपुंस — Locative singular; agrees with ‘प्रस्तावे’

• प्रस्तावे: on an occasion, at a context
• प्रस्तावे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रस्ताव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन — Locative singular

• त्रिदशेश्वरः: the lord of the gods (Indra)
• त्रिदशेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular; ‘lord of the thirty (gods)’

• पप्रच्छ: asked
• पप्रच्छ: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + पृच्छ् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन — Perfect, 3rd person singular

• विनयोपेतः: endowed with humility
• विनयोपेतः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विनय (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) ‘उपेत’, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular; विशेषण of ‘त्रिदशेश्वरः’

• विप्रश्रेष्ठम्: the foremost brāhmaṇa
• विप्रश्रेष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन — Accusative singular; ‘best of brāhmaṇas’

• बृहस्पतिम्: Bṛhaspati
• बृहस्पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन — Accusative singular; apposition to ‘विप्रश्रेष्ठम्’

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator introducing Indra’s question; subsequent speaker: Bṛhaspati)

Skanda Dialogue

Listener: Audience of the Nāgarakhaṇḍa discourse (implicit)

Visual Art Cues

Scene: Indra, crowned and radiant, stands or sits with folded hands, humbly questioning Bṛhaspati, the serene guru of the gods, in a celestial hall.

Characters & Entities

• Indra (Tridaśeśvara)
• Bṛhaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True inquiry into dharma begins with humility, even for the highest worldly powers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse sets up the discourse within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; the specific tīrtha is not named in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces a respectful question-and-answer setting.