Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

आनर्त उवाच । कर्मणा केन मर्त्ये च नराणां जायते वद । चक्रवर्तित्वमखिलं सर्वशत्रुविमर्दनम्

Transliteration

ānarta uvāca | karmaṇā kena martye ca narāṇāṃ jāyate vada | cakravartitvamakhilaṃ sarvaśatruvimardanam

Translation

Ānarta thưa rằng: Xin hãy nói cho ta biết—nhờ hành nghiệp nào trong cõi người mà một người đạt quyền bá chủ khắp nơi, trở thành cakravartin, kẻ nghiền nát mọi kẻ thù?

Word by Word

• आनर्तः: Ānarta
• आनर्तः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आनर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; वक्ता

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• कर्मणा: by (what) deed
• कर्मणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘by what act’

• केन: by which
• केन: Visheshana (Interrogative qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd), एकवचन; प्रश्नवाचक; कर्मणा इत्यस्य विशेषणम्

• मर्त्ये: in a mortal (state/world)
• मर्त्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘in a mortal (world)/in a mortal’ (सन्दर्भानुसार)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय)

• नराणाम्: of men
• नराणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; ‘of men’

• जायते: arises
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; ‘arises/is born’

• वद: tell
• वद: Prerana (Command/प्रेरणा)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद; ‘tell’

• चक्रवर्तित्वम्: imperial sovereignty
• चक्रवर्तित्वम्: Karma (Object of inquiry/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्रवर्तिन् (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक ‘sovereignty/imperial status’

• अखिलम्: entire, complete
• अखिलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; चक्रवर्तित्वम् इत्यस्य विशेषणम्

• सर्वशत्रुविमर्दनम्: crushing of all enemies
• सर्वशत्रुविमर्दनम्: Karma (Object of inquiry/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + शत्रु (प्रातिपदिक) + विमर्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘crushing of all enemies’ (चक्रवर्तित्वस्य सह-लक्षणम्)

Speaker

Ānarta

Visual Art Cues

Scene: Ānarta, as a royal figure, respectfully questions sage Bhartṛyajña about the deed that grants cakravartin status; courtly setting with ascetic presence, suggesting dharma-guidance over power.

Characters & Entities

• Ānarta
• Cakravartin

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly power is framed as a consequence of dharmic karma, prompting inquiry into the righteous causes behind sovereignty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse opens a new inquiry; the specific tīrtha is not named in this line alone, though it continues within the Nāgara Khaṇḍa tīrtha-māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None yet; it is a question seeking the dharmic act(s) that lead to cakravartin status.