Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

प्रमथाद्यैर्गणैश्चैव वर्त्ततेऽद्यापि निश्चला । सृष्टिस्थित्यंतकर्त्री सा विश्वबीजमनंतका

Transliteration

pramathādyairgaṇaiścaiva varttate'dyāpi niścalā | sṛṣṭisthityaṃtakartrī sā viśvabījamanaṃtakā

Translation

Cho đến hôm nay, Ngài vẫn bất động, được các Pramatha và những đoàn chúng thiên linh khác hầu cận. Ngài là năng lực làm nên sáng tạo, an trụ và hoại diệt—vô tận, và chính là hạt giống của vũ trụ.

Word by Word

• प्रमथाद्यैः: by/with the Pramathas and others
• प्रमथाद्यैः: Karana/Hetu (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रमथ (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण/सहकारक (Masculine, Instrumental plural; with Pramathas etc.)

• गणैः: by/with groups (attendants)
• गणैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण/सह (Masculine, Instrumental plural)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)

• वर्त्तते: exists, continues, remains
• वर्त्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (Present, 3rd sg, middle)

• अद्यापि: even today, still
• अद्यापि: Kāla-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययीभाव समास; कालवाचक अव्यय (indeclinable: even today/still now)

• निश्चला: immovable, steady
• निश्चला: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निश्चल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (Feminine, Nominative singular; adjective)

• सृष्टि: creation
• सृष्टि: Compound member
• Type: Noun
• Root: सृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; समासपूर्वपद (Feminine; compound member)

• स्थिति: maintenance, preservation
• स्थिति: Compound member
• Type: Noun
• Root: स्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; समासपूर्वपद (Feminine; compound member)

• अन्त: end, dissolution
• अन्त: Compound member
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासपूर्वपद (Masculine; compound member)

• कर्त्री: doer, maker
• कर्त्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु) → कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तृ-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक (agent noun; feminine nominative singular)

• सृष्टिस्थित्यन्तकर्त्री: the agent of creation, maintenance, and dissolution
• सृष्टिस्थित्यन्तकर्त्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सृष्टि (प्रातिपदिक) + स्थिति (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक) + कर्त्री (कृ धातु-निष्पन्न)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (creator, sustainer, and destroyer)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम; कर्ता (Feminine nominative singular)

• विश्वबीजम्: the seed of the universe
• विश्वबीजम्: Pradhana-predicative (Predicate/विधेय)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय (Neuter nominative singular; predicate-noun: seed of the universe)

• अनन्तका: endless, infinite
• अनन्तका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (Feminine nominative singular; adjective)

Speaker

Deductive (Tīrthamāhātmya narrator within Nāgarakhaṇḍa; exact speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mandara-parvata (Śakti-sthāna)

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: The deity stands immovable on the mountain shrine, surrounded by Pramathas and divine hosts; behind her, a cosmic tableau hints at creation, preservation, and dissolution emanating from her as the universe-seed.

Characters & Entities

• Pramatha-gaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Divine (as Śakti) is the steady cosmic ground—source of creation, preservation, and dissolution—worthy of unwavering devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within a Tīrthamāhātmya setting of Nāgarakhaṇḍa (Adhyāya 247), praising the deity connected to the local sacred geography; the exact toponym is not stated in this snippet.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; it is a doctrinal praise (stuti) of the deity’s cosmic role.