Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पैजवन उवाच । श्रीः कथं तुलसीरूपा बिल्ववृक्षे च पार्वती । एतच्च विस्तरेण त्वं मुने तत्त्वं वद प्रभो

Transliteration

paijavana uvāca | śrīḥ kathaṃ tulasīrūpā bilvavṛkṣe ca pārvatī | etacca vistareṇa tvaṃ mune tattvaṃ vada prabho

Translation

Paijavana thưa: Vì sao Śrī hiện diện trong hình tướng tulasī, và vì sao Pārvatī hiện diện trong cây bilva? Bạch hiền giả, bậc tôn quý, xin hãy nói rõ chân lý này cho tôi một cách tường tận.

Word by Word

• पैजवनः: Paijavana
• पैजवनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पैजवन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• श्रीः: Śrī (Lakṣmī)
• श्रीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• कथम्: how
• कथम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• तुलसीरूपा: having the form of Tulasī
• तुलसीरूपा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुलसी + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (predicate adjective)

• बिल्ववृक्षे: in/on the bilva tree
• बिल्ववृक्षे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बिल्व + वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• पार्वती: Pārvatī
• पार्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• एतत्: this (matter)
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• च: and/also
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (particle/conjunction)

• विस्तरेण: in detail
• विस्तरेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (instrumental of manner)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तत्त्वम्: the truth
• तत्त्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• वद: tell/speak
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• प्रभो: O lord
• प्रभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Speaker

Paijavana

Skanda Dialogue

Listener: Paijavana

Visual Art Cues

Scene: King Paijavana respectfully questions sage Gālava in an āśrama; between them are a thriving tulasī plant and a bilva tree, subtly radiating Śrī and Pārvatī’s presence.

Characters & Entities

• Paijavana
• Śrī (Lakṣmī)
• Tulasī
• Pārvatī
• Bilva tree

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred plants are not merely symbolic; Purāṇic tradition sees them as embodiments of divine presence worthy of reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The inquiry belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya narrative stream in Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription—this verse initiates a doctrinal explanation that supports tulasī/bilva worship.