Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स मृतोऽप्ययने याम्ये तद्विष्णोः परमं पदम् । प्राप्नोति नात्र संदेहस्तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः

Transliteration

sa mṛto'pyayane yāmye tadviṣṇoḥ paramaṃ padam | prāpnoti nātra saṃdehastatprabhāvāddvijottamāḥ

Translation

Dẫu người ấy có mệnh chung trong thời Nam hành, vẫn đạt đến cảnh giới tối thượng của đức Viṣṇu. Hỡi bậc Nhị sinh tối thắng, không hề có nghi ngờ—đó là uy lực của nơi ấy.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मृतः: dead
• मृतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृत (कृदन्त; √मृ (धातु) + क्त)
• Form: भूतकृत्-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle: even/also)

• अयने: in the ayana
• अयने: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• याम्ये: southern
• याम्ये: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: याम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तद्-विष्णोः: of that Viṣṇu
• तद्-विष्णोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: विष्णु-शब्दः पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; तद् = विशेषण (genitive relation)

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्नोति: attains
• प्राप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √प्राप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation)

• अत्र: here/in this matter
• अत्र: Adhikarana (Scope/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक-अव्यय

• संदेहः: doubt
• संदेहः: Karta (Predicate nominal/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संदेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्-प्रभावात्: due to its power
• तत्-प्रभावात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive-determinative: 'by the power of that'); पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• द्विज-उत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विज-उत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (determinative: 'best among twice-born'); पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), बहुवचन

Speaker

Sūta (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viṣṇupada

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamāḥ (assembled brāhmaṇa sages)

Visual Art Cues

Scene: A devotee worships at Viṣṇupada; the scene transitions to a visionary ascent: a radiant path leading to Viṣṇu’s supreme abode (paramaṃ padam), with Vaikuṇṭha-like imagery—lotus, conch, discus—while the earthly sun indicates dakṣiṇāyana.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Viṣṇupada-tīrtha
• Dakṣiṇāyana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion at a powerful tirtha is presented as capable of leading the soul to Viṣṇu’s highest state, transcending fear of death and timing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viṣṇupada-tīrtha and its extraordinary spiritual efficacy.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, worship and self-dedication at the tirtha; the verse highlights the fruit (paramaṃ padam) even if death occurs in Dakṣiṇāyana.