Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ब्रह्मलोकं तदा कृत्स्नं प्लावयित्वा जलं हि तत् । शुद्धस्फटिकसंकाशं कुन्देन्दुसदृशद्युति । मत्स्यकच्छपसंकीर्णं ग्राहयूथैः समाकुलम्

Transliteration

brahmalokaṃ tadā kṛtsnaṃ plāvayitvā jalaṃ hi tat | śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ kundendusadṛśadyuti | matsyakacchapasaṃkīrṇaṃ grāhayūthaiḥ samākulam

Translation

Nước ấy bấy giờ tràn ngập toàn cõi Brahmaloka. Nó trong sáng như pha lê tinh khiết, rạng ngời như hoa nhài và vầng trăng—đầy cá và rùa, lại chen chúc những đàn cá sấu.

Word by Word

• ब्रह्मलोकम्: the world of Brahmā
• ब्रह्मलोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ब्रह्मणः लोकम्

• तदा: then
• तदा: Kriya-vishesana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• कृत्स्नम्: entire, whole
• कृत्स्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ब्रह्मलोकम्’ इति विशेषणम्

• प्लावयित्वा: having flooded
• प्लावयित्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्लु (धातु) → प्लावयति (णिच्) → प्लावयित्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): having flooded

• जलम्: the water
• जलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis/indeed)

• तत्: that (water)
• तत्: Anuvada (Referent/निर्देश)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘जलम्’ इत्यस्य पुनरुक्ति/निर्देश

• शुद्धस्फटिकसंकाशम्: like pure crystal
• शुद्धस्फटिकसंकाशम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध + स्फटिक + संकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘जलम्’ इति विशेषणम्; शुद्धस्य स्फटिकस्य इव संकाशः

• कुन्देन्दुसदृशद्युति: having a radiance like jasmine and the moon
• कुन्देन्दुसदृशद्युति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुन्द + इन्दु + सदृश + द्युति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (बहुधा ‘-द्युति’ स्त्री); ‘जलम्’ इत्यर्थे द्युतिविशेषणम्; कुन्द-इन्दुवत् सदृशी द्युतिः यस्य

• मत्स्यकच्छपसंकीर्णम्: filled with fish and tortoises
• मत्स्यकच्छपसंकीर्णम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत्स्य + कच्छप + संकीर्ण (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) ‘संकीर्ण’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘जलम्’ इति विशेषणम्; मत्स्यैः कच्छपैश्च संकीर्णम्

• ग्राहयूथैः: by/with groups of crocodiles
• ग्राहयूथैः: Karana (Instrument/association/करण)
• Type: Noun
• Root: ग्राह + यूथ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ग्राहाणां यूथैः

• समाकुलम्: crowded, teeming
• समाकुलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘जलम्’ इति विशेषणम्

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Tīrthamāhātmya; exact speaker not explicit in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viṣṇupadī (Gaṅgā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/sages

Visual Art Cues

Scene: A vast, luminous expanse of water floods Brahmaloka, sparkling like crystal; aquatic beings—fish, tortoises, and crocodile schools—move within the radiant flood.

Characters & Entities

• Brahmaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred waters are portrayed as cosmically vast and intrinsically purifying, worthy of reverence as a manifestation of divine order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage is part of the glorification of Viṣṇupadī/gaṅgā-tīrtha (the sacred current later identified as Gaṅgā).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; it is a descriptive praise (māhātmya) of the holy water’s nature and radiance.