Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 67

Devanagari script

सूत उवाच । तस्मिन्व्रते ततश्चीर्णे ह्यशून्यशयनात्मके । तुतोष भगवान्विष्णुस्ततः प्रोवाच देवपम्

Transliteration

sūta uvāca | tasminvrate tataścīrṇe hyaśūnyaśayanātmake | tutoṣa bhagavānviṣṇustataḥ provāca devapam

Translation

Sūta nói: Khi lời thệ nguyện ấy—gọi là pháp Aśūnyaśayana—được thực hành đúng nghi, Đức Viṣṇu hoan hỷ. Rồi Ngài phán với chúa tể chư thiên (Indra).

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘व्रते’ इत्यस्य विशेषणम्

• व्रते: in the vow
• व्रते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदर्थक-क्रियाविशेषणम् (then/thereupon)

• चीर्णे: performed/observed
• चीर्णे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चर् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘व्रते’ इत्यस्य विशेषणम् (when performed)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपातः (indeed/for)

• अशून्यशयनात्मके: having the nature of ‘non-empty bed’ (vow)
• अशून्यशयनात्मके: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-शून्य-शयन-आत्मक (प्रातिपदिक; अशून्यशयन + आत्मक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘व्रते’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः (अशून्यशयनं आत्मा यस्य/यत्)

• तुतोष: was pleased
• तुतोष: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘विष्णुः’ इत्यस्य विशेषण/उपाधि

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (then)

• प्रोवाच: spoke, said
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• देवपम्: to Devapa (Indra)
• देवपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘प्रोवाच’ इत्यस्य कर्म; (पाठे ‘देवपम्’ = ‘देवपम्/देवपम्’—देवपः इन्द्रः इति)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (implied standard frame)

Visual Art Cues

Scene: Sūta as narrator in a forest-assembly setting gestures while the vision shifts to Viṣṇu appearing before Indra; the moment of ‘tuṣṭi’ is shown as a soft radiance around Viṣṇu and a humbled Indra awaiting words.

Characters & Entities

• Sūta
• Viṣṇu
• Indra (Devapa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere observance of a Viṣṇu-centered vow (vrata) pleases the Lord and ripens into divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions as narrative framing within the Tīrthamāhātmya; the specific tīrtha is not named in this shloka itself.

What ritualistic prescription is mentioned?

The Aśūnyaśayana-type vrata is referenced as having been completed, but the detailed procedure is not stated in this verse.