Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63

Devanagari script

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भयार्तस्य बृहस्पतिः । प्रोवाच सुचिरं ध्यात्वा ततो देवं शतक्रतुम्

Transliteration

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhayārtasya bṛhaspatiḥ | provāca suciraṃ dhyātvā tato devaṃ śatakratum

Translation

Nghe những lời ấy của kẻ đang khổ sở vì sợ hãi, Bṛhaspati—sau khi trầm tư rất lâu—bèn cất lời với thần Śatakratu (Indra).

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive), एकवचनम्; सर्वनाम

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier of वचनम्)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (वचनम् इत्यस्य)

• वचनम्: speech; statement
• वचनम्: Karma (Object of श्रुत्वा)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive): 'having heard'

• भयार्तस्य: of the fear-stricken (one)
• भयार्तस्य: Sambandha (Genitive qualifier of तस्य)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (6th/genitive), एकवचनम्; तत्पुरुषः: 'भयेन आर्तः' (afflicted by fear)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम्

• प्रोवाच: said; spoke forth
• प्रोवाच: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सुचिरम्: for a long time
• सुचिरम्: Kala (Time adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सुचिर (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
• Form: कालवाचक-अव्ययप्रयोगः (adverbial accusative: 'for a long time')

• ध्यात्वा: having pondered
• ध्यात्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: ध्या (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive): 'having meditated/thought'

• ततः: then; thereafter
• ततः: Sambandha (Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: ततः इति अव्ययम्; क्रम/अपादानार्थे (then/thereupon; from there)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object of प्रोवाच)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम्

• शतक्रतुम्: Śatakratu (Indra)
• शतक्रतुम्: Karma (Apposition to देवम्)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक) + क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम्; बहुव्रीहिः: 'शतं क्रतवो यस्य सः' (epithet of Indra)

Speaker

Narrator (within the adhyāya’s dialogue frame; deduced)

Visual Art Cues

Scene: Bṛhaspati, serene and luminous, pauses in contemplation, then addresses Indra seated with royal yet anxious bearing; attendants and a subtle celestial backdrop.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Indra (Śatakratu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In crisis, guidance from a realized teacher is essential; careful reflection precedes effective dharmic instruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named here; it is the narrative pivot leading to Viṣṇu-centered practice and its sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces the forthcoming vrata teaching.