Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

युधिष्ठिर उवाच । नरकाणां स्वरूपं च श्रुत्वा मे भयमागतम् । कथं मुक्तिर्भवेत्तेषां पापानामपि पार्थिव । व्रतैर्वा नियमैर्वापि होमैर्वा तीर्थसंश्रयैः

Transliteration

yudhiṣṭhira uvāca | narakāṇāṃ svarūpaṃ ca śrutvā me bhayamāgatam | kathaṃ muktirbhavetteṣāṃ pāpānāmapi pārthiva | vratairvā niyamairvāpi homairvā tīrthasaṃśrayaiḥ

Translation

Yudhiṣṭhira thưa: Nghe về hình tướng các địa ngục, lòng ta sinh sợ hãi. Tâu bậc quân vương, làm sao ngay cả những kẻ tội lỗi ấy cũng được giải thoát—nhờ các giới nguyện (vrata), nhờ kỷ luật tu trì (niyama), nhờ lễ hỏa cúng (homa), hay nhờ nương tựa các thánh địa tīrtha?

Word by Word

• युधिष्ठिरः: Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नरकाणाम्: of the hells
• नरकाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• स्वरूपम्: nature; form
• स्वरूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (genitive) एकवचन; (मम)

• भयम्: fear
• भयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• आगतम्: has come; arisen
• आगतम्: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भयम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• कथम्: how?
• कथम्: Prashna (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रश्नवाचक adverb)

• मुक्तिः: liberation
• मुक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवेत्: may occur; may be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन

• पापानाम्: of sinners; of the sinful
• पापानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (सम्भावन/अपि=even)

• पार्थिव: O king
• पार्थिव: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th case/vocative), एकवचन

• व्रतैः: by vows
• व्रतैः: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय (विकल्पार्थक particle)

• नियमैः: by disciplines; restraints
• नियमैः: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय (विकल्पार्थक)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/बलवर्धक)

• होमैः: by fire-offerings
• होमैः: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय (विकल्पार्थक)

• तीर्थसंश्रयैः: by resorting to sacred fords
• तीर्थसंश्रयैः: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + संश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—तीर्थस्य संश्रयः (तत्पुरुष)

Speaker

Yudhiṣṭhira

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā (implied as the forthcoming locus of remedy)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Bhīṣma

Visual Art Cues

Scene: A solemn dialogue: Yudhiṣṭhira, anxious after hearing of hells, questions Bhīṣma about means of release—vows, disciplines, homa, and refuge in tīrthas.

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Bhīṣma
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Fear becomes a catalyst for dharma: the right response to hearing about naraka is to seek prāyaścitta—vows, discipline, ritual, and tīrtha-centered purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site is named in this verse; it introduces the theme of taking refuge in tīrthas within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse lists categories of remedies—vrata (vows), niyama (disciplines), homa (fire-offerings), and tīrtha-saṃśraya (resort to sacred places)—as the avenues to be explained.