Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63

Devanagari script

वृद्धभावेऽपि संप्राप्ते तस्य कामोऽत्यवर्द्धत । तांबूलस्य प्रभावेन सुमहान्पृथिवीपते

Transliteration

vṛddhabhāve'pi saṃprāpte tasya kāmo'tyavarddhata | tāṃbūlasya prabhāvena sumahānpṛthivīpate

Translation

Ôi chúa tể cõi đất, dẫu tuổi già đã đến, dục vọng của ông vẫn tăng vọt—lớn lao thay là năng lực của tāmbūla (trầu cau).

Word by Word

• वृद्धभावे: in old age
• वृद्धभावे: Adhikarana (Location/Context)
• Type: Noun
• Root: वृद्ध + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष (वृद्धः भावः)

• अपि: even, although
• अपि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय

• संप्राप्ते: having come/occurred
• संप्राप्ते: Adhikarana (Locative absolute context)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘वृद्धभावे’ इति सह सति-सप्तमी (locative absolute)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/Relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• कामः: desire, passion
• कामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अति: excessively
• अति: Upasarga (Preverb)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: उपसर्ग (preverb) ‘वर्ध्’ धातोः पूर्वम्

• अवर्द्धत: increased, grew
• अवर्द्धत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वर्ध् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; ‘अति’ उपसर्गेण—अत्यवर्द्धत

• ताम्बूलस्य: of the betel
• ताम्बूलस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: ताम्बूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• प्रभावेन: by the power/effect
• प्रभावेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• सुमहान्: very great
• सुमहान्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु + महान् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सु’ उपसर्गवत् अव्यय-पूर्वपद (intensifier)

• पृथिवीपते: O lord of the earth (king)
• पृथिवीपते: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (पृथिव्याः पतिः)

Speaker

Narrator (within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pṛthivīpati (king) addressed

Visual Art Cues

Scene: An elderly king, hair silvered yet eyes bright, experiences a surge of vitality after chewing tāmbūla; courtiers look on in amazement as his posture straightens and complexion glows.

Characters & Entities

• tāmbūla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked sense-indulgence can intensify kāma even in old age, becoming an obstacle to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is part of a Tīrthamāhātmya narrative in Nāgarakhaṇḍa; the immediate focus is the moral episode around tāmbūla rather than naming a single tīrtha in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it describes an effect (prabhāva) rather than prescribing a rite.