Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 82

Devanagari script

मृकण्डोऽपि सपुत्रश्च तस्मिन्स्थाने पितामहम् । स्थापयामास संहृष्टो ज्येष्ठे ज्येष्ठास्थिते विधौ

Transliteration

mṛkaṇḍo'pi saputraśca tasminsthāne pitāmaham | sthāpayāmāsa saṃhṛṣṭo jyeṣṭhe jyeṣṭhāsthite vidhau

Translation

Mṛkaṇḍu cũng vậy, cùng với con trai mình, hoan hỷ thiết lập Pitāmaha (Phạm Thiên Brahmā) ngay tại nơi ấy, khi nghi lễ đúng pháp được cử hành vào tháng Jyeṣṭha, nhằm lúc sao Jyeṣṭhā (lunar asterism).

Word by Word

• मृकण्डः: Mṛkaṇḍa
• मृकण्डः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृकण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचनम्

• अपि: also
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/अप्यर्थक (also)

• सपुत्रः: together with (his) son
• सपुत्रः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचनम्; विशेषणम् (मृकण्डः); समासः—तत्पुरुषः (पुत्रेण सह)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक (conjunction)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th case/Locative); एकवचनम्; सर्वनाम

• स्थाने: place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचनम्

• पितामहम्: Pitāmaha (Brahmā)
• पितामहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचनम्

• स्थापयामास: installed / set up
• स्थापयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) [णिच्] → स्थापयामास
• Form: लकारः—लिट् (Periphrastic Perfect); पुरुषः—प्रथम; वचनम्—एकवचनम्; पदम्—परस्मैपदम्; धातुः—स्था (णिच् causative: स्थापय-)

• संहृष्टः: delighted
• संहृष्टः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + हृष् (धातु) → संहृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचनम्; विशेषणम् (मृकण्डः)

• ज्येष्ठे: in the best/foremost
• ज्येष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचनम्; विशेषणम् (विधौ)

• ज्येष्ठास्थिते: situated in the foremost (place)
• ज्येष्ठास्थिते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ-स्थित (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचनम्; विशेषणम् (विधौ); समासः—तत्पुरुषः (ज्येष्ठे स्थितः)

• विधौ: in the rite/ordinance (or in Brahmā, ‘Vidhā’)
• विधौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी; एकवचनम्

Speaker

Deductive (Narrative voice within Tīrthamāhātmya; likely Sūta continuing the account)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Mṛkaṇḍu ṛṣi with his son performing a consecration: placing or installing a Brahmā icon/altar at the sacred site, with ritual vessels, flowers, and fire; the sky/time marked as Jyeṣṭha season.

Characters & Entities

• Mṛkaṇḍu
• Pitāmaha (Brahmā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred acts gain special potency when performed at holy places with correct ritual timing and joyful devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha of Adhyāya 21, later known as Bālasakhya-tīrtha, where Pitāmaha’s installation is narrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

A deity installation/establishment (sthāpanā/pratiṣṭhā) aligned with Jyeṣṭha month and Jyeṣṭhā nakṣatra.