Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

कस्यचित्त्वथ कालस्य शतानन्दश्च तत्सुतः । स तामन्वेषमाणस्तु तस्मिन्क्षेत्रे समागतः । मातृस्नेह परीतात्मा तीर्थान्वेषणतत्परः

Transliteration

kasyacittvatha kālasya śatānandaśca tatsutaḥ | sa tāmanveṣamāṇastu tasminkṣetre samāgataḥ | mātṛsneha parītātmā tīrthānveṣaṇatatparaḥ

Translation

Sau một thời gian, người con của nàng là Śatānanda đến nơi thánh địa ấy để tìm mẹ; lòng chàng tràn đầy tình mẫu tử và chuyên tâm dò tìm các tīrtha linh thiêng.

Word by Word

• कस्यचित्: of some
• कस्यचित्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुं/नपुंसक; षष्ठी विभक्ति, एकवचन (genitive singular: ‘of some’)

• तु: indeed, however
• तु: Sambandha-bodhaka (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (particle: ‘but/indeed’)

• अथ: then
• अथ: Sambandha-bodhaka (Discourse connector/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक/प्रसङ्गार्थक (then/now)

• कालस्य: of time
• कालस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, एकवचन (genitive singular)

• शतानन्दः: Śatānanda (proper name)
• शतानन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शतानन्द (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (nominative singular)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• तत्-सुतः: his son
• तत्-सुतः: Apposition/Viśeṣaṇa (in apposition to ‘शतानन्दः’)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘तस्य सुतः’ = his son)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (nominative singular pronoun)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (accusative singular)

• अन्वेषमाणः: searching for
• अन्वेषमाणः: Karta (Agent participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अनु-इष्/एष् (धातु ‘अन्वेष्’ = to search) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिक शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; कर्तरि

• तु: indeed
• तु: Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन (locative singular)

• क्षेत्रे: in the sacred place/field
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन (locative singular)

• समागतः: arrived
• समागतः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त) ‘समागत’
• Form: भूतकालिक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; विधेय (arrived)

• मातृ-स्नेह: motherly affection
• मातृ-स्नेह: Hetu/Viśeṣaṇa (Cause/qualifier in compound)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक) + स्नेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (here used as first member of compound/qualifier); षष्ठी-तत्पुरुषः (‘मातुः स्नेहः’ = mother’s affection)

• परीतात्मा: whose mind was pervaded (by)
• परीतात्मा: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier of ‘सः’)
• Type: Adjective
• Root: परि-इ (धातु) + क्त (कृदन्त) ‘परीत’ + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (‘परीतः आत्मा यस्य’ = whose mind is filled/overcome)

• तीर्थ-अन्वेषण-तत्परः: intent on searching for sacred fords
• तीर्थ-अन्वेषण-तत्परः: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier of ‘सः’)
• Type: Adjective
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + अन्वेषण (प्रातिपदिक) + तत्पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (determinative: ‘तीर्थानां अन्वेषणे तत्परः’ = intent on searching for tīrthas)

Speaker

Narrator (within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; exact speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṣetra of Hāṭakeśvara (with multiple tīrthas)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śatānanda enters the sacred field, scanning for his mother; pilgrims and tīrtha markers appear in the background, conveying purposeful travel and anxious devotion.

Characters & Entities

• Śatānanda
• kṣetra
• tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage and sacred seeking are intertwined with dharma in family life—devotion includes compassion and responsibility.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse situates the story in the kṣetra of this Tīrthamāhātmya, the same field associated with Hāṭakeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-anveṣaṇa (seeking and visiting sacred waters/sites) is implied as a devotional practice.