Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

ततः सा तत्क्षणाज्जाता तस्य भार्या शिलात्मिका । इन्द्रोऽपि च परित्यक्तो वृषणाभ्यां तथाऽभवत्

Transliteration

tataḥ sā tatkṣaṇājjātā tasya bhāryā śilātmikā | indro'pi ca parityakto vṛṣaṇābhyāṃ tathā'bhavat

Translation

Rồi ngay trong khoảnh khắc ấy, người vợ của ông trở nên mang bản chất đá; còn Indra cũng bị tước mất hai tinh hoàn nên cũng thành ra như vậy.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रम/कालवाचक adverb): ‘then’

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• तत्क्षणात्: from that moment
• तत्क्षणात्: Apādāna (Point of origin/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; तत्पुरुषः (तस्मिन् क्षणे) ‘from that very moment’

• जाता: became/was born
• जाता: Kriyā (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: जन्-धातोः क्त (PPP) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘born/come into being’

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Apposition/कर्ता-समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• शिलात्मिका: having a stone-nature
• शिलात्मिका: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिला (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (शिला आत्मा/स्वभावो यस्याः) ‘stone-natured’

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अप्यर्थ particle): ‘also/even’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• परित्यक्तः: abandoned
• परित्यक्तः: Viśeṣaṇa (Qualifier of Indra/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि + त्यज् (धातु)
• Form: त्यज्-धातोः क्त (PPP) with उपसर्ग ‘परि-’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘abandoned/rejected’

• वृषणाभ्याम्: by (losing) the testicles / with respect to the testicles
• वृषणाभ्याम्: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वृषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), द्विवचन; ‘by/with the testicles’

• तथा: thus
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक adverb): ‘thus/in that manner’

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriyā (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Narrator (Purāṇic storyteller)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Indra-śāpa-nivṛtti tīrtha (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Instant transformation: Ahalyā becomes a stone figure; Indra recoils as his body is afflicted—symbolic loss of virility; the hermitage witnesses a supernatural judgment.

Characters & Entities

• Ahalyā
• Indra
• Gautama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Karmic results are portrayed as immediate and tangible, reinforcing that dharma is an active cosmic law, not a mere ideal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it narrates the consequence that later tīrtha-grace narratives often resolve.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.