Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

अहिल्यापि भयत्रस्ता दृष्ट्वा भर्तारमागतम् । अधोमुखी स्थिता राजंस्तदा व्याकुलितेंद्रिया

Transliteration

ahilyāpi bhayatrastā dṛṣṭvā bhartāramāgatam | adhomukhī sthitā rājaṃstadā vyākuliteṃdriyā

Translation

Ahilyā cũng vậy, kinh sợ khi thấy phu quân trở về, liền cúi mặt đứng yên; bạch Đại vương, các căn của nàng rối loạn, bấn loạn khôn nguôi.

Word by Word

• अहिल्या: Ahalyā
• अहिल्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहिल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे ‘also/even’

• भयत्रस्ता: frightened by fear
• भयत्रस्ता: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय-त्रस्त (कृदन्त; √त्रस् (धातु) + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे (past passive participle)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial to main action)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया ‘having seen’

• भर्तारम्: husband
• भर्तारम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• आगतम्: arrived, come
• आगतम्: Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ-गम् (उपसर्ग आ + √गम् धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) भर्तारम् इति विशेषण

• अधोमुखी: with face lowered
• अधोमुखी: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधस्- मुख (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (face-down)

• स्थिता: stood, remained
• स्थिता: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• व्याकुलितेन्द्रिया: whose senses were agitated
• व्याकुलितेन्द्रिया: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्याकुलित-इन्द्रिय (कृदन्त + प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘व्याकुलितानि इन्द्रियाणि यस्याः सा’

Speaker

Viśvāmitra

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: Ahilyā stands with downcast face, trembling and ashamed, as Gautama arrives; the atmosphere is tense, domestic, and morally charged.

Characters & Entities

• Ahilyā
• Gautama (implied)
• Ānarta (listener implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma is breached, conscience and fear arise; humility and accountability are the first steps toward moral restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it continues the ethical narrative that undergirds later tīrtha-related teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.