Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

विष्णुरुवाच । असंशयं सहस्राक्ष हता युद्धे पराङ्मुखाः । प्रेतत्वे यांति ते सर्वे देवा वा मानुषा यदि

Transliteration

viṣṇuruvāca | asaṃśayaṃ sahasrākṣa hatā yuddhe parāṅmukhāḥ | pretatve yāṃti te sarve devā vā mānuṣā yadi

Translation

Viṣṇu phán: Không nghi ngờ gì, hỡi Đấng ngàn mắt, những kẻ bị giết trong chiến trận khi quay lưng bỏ chạy đều đi vào cảnh giới preta—dù là chư Thiên hay loài người.

Word by Word

• विष्णुः: Vishnu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• असंशयम्: without doubt; certainly
• असंशयम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: असंशय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन रूपेण अव्ययार्थ (certainly/without doubt)

• सहस्राक्ष: O Sahasrākṣa (Indra)
• सहस्राक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सहस्र + अक्ष (प्रातिपदिके; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—सहस्रम् अक्षाणि यस्य (one who has a thousand eyes; Indra)

• हताः: slain
• हताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हत (कृदन्त; √हन् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (slain)

• युद्धे: in battle
• युद्धे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• पराङ्मुखाः: turned away
• पराङ्मुखाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पराङ्मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• प्रेतत्वे: into the state of being a preta
• प्रेतत्वे: Adhikarana (State/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रेतत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• यान्ति: go; attain
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• देवाः: gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (or)

• मानुषाः: humans
• मानुषाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तवाचक अव्यय (conditional conjunction: if)

Speaker

Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhārātīrtha (contextual)

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Indra (Sahasrākṣa)

Visual Art Cues

Scene: Vishnu delivers a definitive judgment to Indra (Sahasrākṣa): all who are slain while turned away in battle become pretas, whether devas or humans; the scene is judicial and final.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Indra (Sahasrākṣa)
• Deva
• Human

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is impartial: fleeing and being killed from behind leads to preta-gati regardless of status, emphasizing inner courage and right orientation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dhārātīrtha (as the Adhyāya’s tīrtha context), though this verse states a general dharmic rule.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a categorical teaching on gati.