Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

सूत उवाच । क्षेत्रत्रयमिहाख्यातं तथारण्यत्रयं महत् । पुरीत्रयं वनान्येव त्रीणि ग्रामास्तथात्रयः

Transliteration

sūta uvāca | kṣetratrayamihākhyātaṃ tathāraṇyatrayaṃ mahat | purītrayaṃ vanānyeva trīṇi grāmāstathātrayaḥ

Translation

Sūta nói: Tại đây được tuyên xưng ba thánh địa (kṣetra), và cũng có ba đại lâm (āraṇya). Lại có ba thánh thành (purī), ba vùng rừng (vana), và cũng vậy, ba ngôi làng.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• क्षेत्रत्रयम्: a triad of sacred fields (three kṣetras)
• क्षेत्रत्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक) + त्रय (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); द्विगु-समासः (त्रयाणि क्षेत्राणि)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb: here)

• आख्यातम्: is declared/known
• आख्यातम्: Kriya (Predicative/क्रिया-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: आख्यात (कृदन्त; √ख्या + आ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); भूतकृत् (past participle)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अनुक्रमवाचक अव्यय (also/likewise)

• अरण्यत्रयम्: three forests
• अरण्यत्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक) + त्रय (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); द्विगु-समासः (त्रीणि अरण्यानि)

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); ‘अरण्यत्रयम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पुरीत्रयम्: three cities
• पुरीत्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक) + त्रय (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); द्विगु-समासः (तिस्रः पुर्यः)

• वनानि: forests/woods
• वनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), बहुवचन (Plural)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle: indeed/just)

• त्रीणि: three
• त्रीणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), बहुवचन (Plural); ‘ग्रामाः’ इत्यस्य संख्याविशेषणम्

• ग्रामाः: villages
• ग्रामाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अनुक्रमवाचक अव्यय (also/likewise)

• त्रयः: three
• त्रयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural); ‘ग्रामाः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tīrtha-sāra triads (to be specified in subsequent verses)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣayaḥ

Visual Art Cues

Scene: Sūta enumerating categories in triads; visual could show five panels or a mandala with labeled sectors: kṣetra, araṇya, purī, vana, grāma—each with three icons.

Characters & Entities

• Sūta
• Kṣetra (sacred region)
• Araṇya (forest)
• Purī (city)
• Grāma (village)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred merit is organized through a mapped sacred landscape—select categories of places concentrate the fruits of wider pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse introduces categories (triads) rather than naming the sites; the following verses typically enumerate them.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it provides a sacred-geography schema that guides pilgrimage and practice.