Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । एवं गतायां सावित्र्यां सकोपायां च सूतज । किं कृतं तत्र गायत्र्या ब्रह्माद्यैश्चापि किं सुरैः

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | evaṃ gatāyāṃ sāvitryāṃ sakopāyāṃ ca sūtaja | kiṃ kṛtaṃ tatra gāyatryā brahmādyaiścāpi kiṃ suraiḥ

Translation

Các bậc hiền triết thưa rằng: Hỡi con của Sūta, khi Sāvitrī ra đi trong cơn phẫn nộ, lúc ấy Gāyatrī đã làm gì tại đó? Và Brahmā cùng các chư thiên khác đã làm gì nữa?

Word by Word

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (Adverb: thus/in this manner)

• गतायाम्: when (she) had gone
• गतायाम्: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (Past participle), सति-सप्तमी (locative absolute)

• सावित्र्याम्: Sāvitrī (in the case: when Sāvitrī...)
• सावित्र्याम्: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सावित्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी

• सकोपायाम्: being angry
• सकोपायाम्: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स + कोप + (प्रातिपदिक) कोप (भाव)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण, सति-सप्तमी

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (Conjunction)

• सूतज: O son of Sūta
• सूतज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• कृतम्: done
• कृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘किं कृतम्’ = what was done

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (Adverb of place)

• गायत्र्या: by Gāyatrī
• गायत्र्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गायत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• ब्रह्माद्यैः: by Brahmā and others
• ब्रह्माद्यैः: Karana (Agent/Instrumental group/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (Conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अवधारण-अव्यय (Particle: also/even)

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• सुरैः: by the gods
• सुरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Ṛṣis (the assembled sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (narrative locus)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A council of sages questioning the sūta: they evoke the dramatic moment—Sāvitrī leaving in anger—while the divine assembly (Brahmā and devas) remains in a pavilion; Gāyatrī’s role is anticipated.

Characters & Entities

• Sāvitrī
• Gāyatrī
• Brahmā
• Sūta
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It frames inquiry into dharma and consequence—how divine beings respond when powerful vows and words (especially of a pativratā) set events in motion.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The question continues the narrative situated in the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya of the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse introduces narrative inquiry rather than a ritual instruction.