Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

दक्षिणानि तथाऽङ्गानि स्फुरमाणानि वै मुहुः । तस्या मनसि संक्षोभं जनयति निरर्गलम्

Transliteration

dakṣiṇāni tathā'ṅgāni sphuramāṇāni vai muhuḥ | tasyā manasi saṃkṣobhaṃ janayati nirargalam

Translation

Hết lần này đến lần khác, các chi bên phải của nàng giật rung; điều ấy không ngừng khuấy động trong tâm nàng một nỗi xao xuyến khó kìm.

Word by Word

• दक्षिणानि: right-side
• दक्षिणानि: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (अङ्गानि इति)

• तथा: likewise
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb): ‘likewise’

• अङ्गानि: limbs
• अङ्गानि: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• स्फुरमाणानि: twitching/throbbing
• स्फुरमाणानि: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: स्फुर् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (अङ्गानि)

• वै: indeed
• वै: Emphasis (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle): अवधारण/प्रमाणार्थ ‘indeed’

• मुहुः: repeatedly
• मुहुः: Kriyāviśeṣaṇa (Frequency)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण): ‘पुनः पुनः/again and again’

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• मनसि: in (her) mind
• मनसि: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• संक्षोभम्: agitation
• संक्षोभम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: संक्षोभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• जनयति: produces/causes
• जनयति: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• निरर्गलम्: unrestrained; unchecked
• निरर्गलम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: निर् + अर्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (संक्षोभम्): ‘अप्रतिहतम्/अनवरतम्’

Speaker

Narrative voice (contextual Purāṇic narration; likely Sūta continuing the account)

Visual Art Cues

Scene: Close focus on the heroine: right-side limbs subtly quivering; her hand near the heart; eyes showing rising anxiety while the road and festive entourage continue behind her.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner agitation can arise from subtle signs; a devotee should respond with discernment and dharmic steadiness rather than impulsiveness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader passage belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya within the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription appears in this verse; it describes bodily omens associated with the unfolding yajña narrative.