Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

ततः प्रवर्तते यज्ञस्तदा पैतामहो महान् । सर्वकामसमृद्धस्तु सर्वैः समुदितो गुणैः

Transliteration

tataḥ pravartate yajñastadā paitāmaho mahān | sarvakāmasamṛddhastu sarvaiḥ samudito guṇaiḥ

Translation

Bấy giờ, đại tế lễ của bậc Tổ phụ (paitāmaha) khởi sự—tràn đầy mọi điều mong cầu và viên mãn tất thảy công đức thù thắng.

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikarana (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तद्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषण (adverb: thereafter/from that)

• प्रवर्तते: proceeds/begins
• प्रवर्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वृत् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• यज्ञः: the sacrifice
• यज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तदा: at that time
• तदा: Adhikarana (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• पैतामहः: ancestral/pertaining to the grandsire (Brahmā)
• पैतामहः: Karta (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पैतामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'यज्ञः' इति विशेषण

• महान्: great
• महान्: Karta (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'यज्ञः' इति विशेषण

• सर्वकामसमृद्धः: abounding in all desired things
• सर्वकामसमृद्धः: Karta (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + काम + समृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (सर्वैः कामैः समृद्धः)

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयबोधक अव्यय (particle: but/indeed)

• सर्वैः: with all
• सर्वैः: Karana (Instrument/Means)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; 'गुणैः' इति विशेषण

• समुदितः: endowed/possessed
• समुदितः: Karta (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उद्-इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'यज्ञः' इति विशेषण

• गुणैः: with qualities/virtues
• गुणैः: Karana (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

Speaker

Sūta (continuation of Sūta uvāca frame)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ

Visual Art Cues

Scene: mahān ‘paitāmaha’ yajñaḥ ārabdhaḥ—yajñaśālā alaṅkṛtā, dhvaja-patākā, maṇḍapa-stambhāḥ, agni-kundaḥ prajvalitaḥ; samṛddhi-sūcaka dravya-rāśayaḥ, gāvaḥ, anna, hiraṇya, ratna; sarve guṇāḥ iva rūpeṇa darśitāḥ.

Characters & Entities

• yajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A yajña performed in proper tradition is portrayed as a dharmic engine of prosperity and auspicious qualities.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya narrative context, though it highlights the yajña itself.

What ritualistic prescription is mentioned?

Commencement and conduct of a venerable/traditional (paitāmaha) yajña.