Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

विदूरथो नरेन्द्रोऽहं क्षुत्पिपासातिपीडितः । मृगलिप्सुरिह प्राप्तो वने जन्तुविवर्जिते

Transliteration

vidūratho narendro'haṃ kṣutpipāsātipīḍitaḥ | mṛgalipsuriha prāpto vane jantuvivarjite

Translation

"Ta là Vua Vidūratha, đang vô cùng đau khổ vì đói và khát. Vì tìm kiếm thú săn, ta đã đến khu rừng không có sinh vật nào sinh sống này."

Word by Word

• विदूरथः: Vidūratha
• विदूरथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विदूरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; नाम (proper noun)

• नरेन्द्रः: king of men
• नरेन्द्रः: Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् इन्द्रः)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• क्षुत्पिपासातिपीडितः: severely afflicted by hunger and thirst
• क्षुत्पिपासातिपीडितः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + पिपासा (प्रातिपदिक) + अति (अव्यय) + पीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √पीड्)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः द्वन्द्वपूर्वक-तत्पुरुषः (क्षुत्-पिपासाभ्याम् अति पीडितः)

• मृगलिप्सुः: desiring to obtain a deer
• मृगलिप्सुः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृग (प्रातिपदिक) + लिप्सु (कृदन्त-प्रातिपदिक, desiderative from √लभ्)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (मृगं लिप्सुः = desiring a deer)

• इह: here
• इह: Desha-adhikarana (Place adverbial/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• प्राप्तः: arrived
• प्राप्तः: Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: प्र (उपसर्ग) + आप्/आप्नोति (धातु)
• Form: क्त (past participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (having arrived)

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन

• जन्तुविवर्जिते: devoid of creatures
• जन्तुविवर्जिते: Adhikarana (Qualifier of locus/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वर्ज्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (जन्तुभिः विवर्जितम्); विशेषणम् (वने)

Speaker

King Vidūratha

Visual Art Cues

Scene: A solitary king, dusty and fatigued, in a lifeless forest without animals; he declares his name and plight, emphasizing thirst and hunger under a harsh sky.

Characters & Entities

• Vidūratha
• forest (vana)
• mṛga (game/deer)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly aims (like hunting) can end in emptiness; the Purāṇa often redirects such pursuits toward sacred purpose and dharmic remedy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not yet identified; this is self-introduction within the lead-up to tīrtha-related teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it states the king’s condition and motive for entering the forest.