Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 67

Devanagari script

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे स्थापय त्वं च मा क्षिप । अक्षयं जायते येन सर्वस्त्रीणां हिताय च

Transliteration

hāṭakeśvaraje kṣetre sthāpaya tvaṃ ca mā kṣipa | akṣayaṃ jāyate yena sarvastrīṇāṃ hitāya ca

Translation

Hãy an vị chúng trong thánh địa của Hāṭakeśvara, chớ vứt bỏ. Nhờ vậy công đức bất hoại phát sinh, đem lợi lạc cho hết thảy phụ nữ.

Word by Word

• हाटकेश्वरजे: in/pertaining to Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरजे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; तद्धितार्थे/समासे ‘-ज’ = ‘born in/connected with’; विशेषणम् (qualifying ‘क्षेत्रे’)

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन

• स्थापय: install, set up
• स्थापय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; णिजन्त (causative)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, त्रिलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• मा: do not
• मा: Pratishedha (Prohibition/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (prohibitive particle)

• क्षिप: throw, cast
• क्षिप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• अक्षयम्: imperishable
• अक्षयम्: Karma (Result/Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; विशेषणम् (qualifying implied ‘फलम्/पुण्यम्’)

• जायते: arises, is produced
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• सर्वस्त्रीणाम्: of all women
• सर्वस्त्रीणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; कर्मधारय (सर्वाः स्त्रियः = all women)

• हिताय: for the welfare
• हिताय: Sampradana (Purpose/Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th case), एकवचन; प्रयोजन (dative of purpose)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

Speaker

Sureśvarī (Goddess/Gaurī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Viṣṇu (outer frame, implied) / Lakṣmī (recipient of command)

Visual Art Cues

Scene: The Goddess commands: install the four forms in Hāṭakeśvara-kṣetra; do not discard them. This yields imperishable merit for the welfare of all women.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Gaurī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Establishing sacred forms at a holy site generates akṣaya-puṇya and extends spiritual benefit beyond the individual to the wider community.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly praised as the proper place for establishing the Gaurīcatuṣṭaya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pratiṣṭhā (installation) of the four images in Hāṭakeśvara-kṣetra; prohibition against discarding/immersing them.