Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

अथ सा चेतनां लब्ध्वा याज्ञ वल्क्यं पुरः स्थितम् । भार्यया सहितं दृष्ट्वा व्रीडयाऽसून्मुमोच ह

Transliteration

atha sā cetanāṃ labdhvā yājña valkyaṃ puraḥ sthitam | bhāryayā sahitaṃ dṛṣṭvā vrīḍayā'sūnmumoca ha

Translation

Bấy giờ nàng hồi tỉnh, thấy Yājñavalkya đứng trước mặt cùng với người vợ của ngài. Vì hổ thẹn tràn ngập, nàng liền buông bỏ hơi thở mạng sống.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक (then)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (pronoun: she)

• चेतनाम्: consciousness
• चेतनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चेतना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (accusative singular)

• लब्ध्वा: having regained
• लब्ध्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having obtained)

• याज्ञवल्क्यम्: Yājñavalkya
• याज्ञवल्क्यम्: Karma (Object of 'dṛṣṭvā'/कर्म)
• Type: Noun
• Root: याज्ञवल्क्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (accusative singular)

• पुरः: in front
• पुरः: Desha-adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb: in front)

• स्थितम्: standing
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'याज्ञवल्क्यम्' विशेषण (standing)

• भार्यया: with (his) wife
• भार्यया: Sahakari (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन (instrumental: with)

• सहितम्: accompanied
• सहितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (together with; qualifying 'yājñavalkyam')

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having seen)

• व्रीडया: from shame
• व्रीडया: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: व्रीडा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन (instrumental: out of shame)

• असून्: breaths/life
• असून्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: असु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (accusative plural)

• मुमोच: released/gave up
• मुमोच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; पदपूरण/निश्चयार्थक (expletive/emphatic particle)

Speaker

Unspecified narrator (Purāṇic narration within Nāgara-khaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: The revived woman opens her eyes, sees Yājñavalkya standing before her with his wife; her face flushes with shame, her body slackens, and her breath departs as those around freeze in shock.

Characters & Entities

• Yājñavalkya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Actions carry inner consequences: when conscience awakens, shame and moral gravity can become overwhelming, reminding readers to uphold purity and restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is narrative context in a tīrtha-māhātmya chapter; the specific site is not named in the line itself.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it describes a turning point in the story.