Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स्वेदात्समभवत्तोयं शीतलं तदजायत । पादाभ्यां निर्गतं तोयमत्र दृश्यमजायत

Transliteration

svedātsamabhavattoyaṃ śītalaṃ tadajāyata | pādābhyāṃ nirgataṃ toyamatra dṛśyamajāyata

Translation

Từ mồ hôi ấy hóa thành nước, và nước ấy trở nên mát lạnh. Dòng nước chảy ra từ đôi chân (Ngài) đã hiển lộ ngay tại nơi này.

Word by Word

• स्वेदात्: from sweat
• स्वेदात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative singular

• समभवत्: arose/came into being
• समभवत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; 'came to be/arose'

• तोयम्: water
• तोयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; here subject of समभवत्

• शीतलम्: cool
• शीतलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शीतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् तोयम्—'cool'

• तत्: that (water)
• तत्: Anuvartya (Referent/अनुवर्त्य)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; refers to the water

• अजायत: was produced
• अजायत: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्; 'was born/was produced'

• पादाभ्याम्: from/with (his) two feet
• पादाभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; instrumental dual

• निर्गतम्: emerged/issued forth
• निर्गतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर् + गम् (धातु) → निर्गत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त, past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् तोयम्—'gone out/emerged'

• तोयम्: water
• तोयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; subject of अजायत (second clause)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• दृश्यम्: visible
• दृश्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृश्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् तोयम्—'visible/seen'

• अजायत: was produced/appeared
• अजायत: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Beads of sweat transform into a small, luminous stream; from the feet, clear cool water begins to flow and becomes visible as a nascent spring at the spot.

Characters & Entities

• Dhārā (implied sacred water/stream)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sacred can manifest through the embodied lives of ṛṣis; purity becomes tangible as tīrtha-water.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Dhārā tīrtha—presented as a visible, cool water-source arising at the site.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse establishes the tīrtha’s miraculous origin, grounding later bathing merits.