Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

पुत्रपौत्रप्रवृद्धानां दौहित्राणां द्विजोत्तमाः । चमत्कारपुरस्याग्रे यज्ज्ञातं विद्यया धनैः

Transliteration

putrapautrapravṛddhānāṃ dauhitrāṇāṃ dvijottamāḥ | camatkārapurasyāgre yajjñātaṃ vidyayā dhanaiḥ

Translation

Hỡi các bậc nhị sinh tối thượng, khi con trai và cháu trai của họ ngày càng đông, cả các cháu ngoại cũng tăng thêm; tại đó—trước (nơi gọi là) Camatkārapura—những điều đã đạt được trở nên nổi danh nhờ học vấn và của cải.

Word by Word

• पुत्रपौत्रप्रवृद्धानाम्: of those increased with sons and grandsons
• पुत्रपौत्रप्रवृद्धानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + पौत्र + प्रवृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; विशेषण (those grown with sons and grandsons)

• दौहित्राणाम्: of grandsons (daughter’s sons)
• दौहित्राणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दौहित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Vocative address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (addressing)

• चमत्कारपुरस्य: of the city of Camatkāra
• चमत्कारपुरस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चमत्कार + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• अग्रे: in front/nearby
• अग्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभूत-सप्तमी (locative used adverbially); देशवाचक-क्रियाविशेषण

• यत्: which/that (what)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)

• ज्ञातम्: known/recognized
• ज्ञातम्: Kriya (Result state/क्रियाफल)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• विद्यया: by learning/knowledge
• विद्यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• धनैः: by wealth/with riches
• धनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन

Speaker

Sūta (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Camatkārapura (as regional node)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ (best of twice-born)

Visual Art Cues

Scene: A thriving town near Camatkārapura: scholars teaching under a pavilion, prosperous households, children and extended family lines, merchants offering gifts—learning and wealth displayed as twin pillars of fame.

Characters & Entities

• Dvijas (brāhmaṇas)
• Camatkārapura

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma-supported social flourishing is shown through orderly lineage growth, learning (vidyā), and rightful prosperity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The locale associated with Camatkārapura, within the broader Sarasvatī-tīra sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse emphasizes social and cultural signs of dharmic success—learning and wealth.