Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागास्तत्र संख्या न विद्यते । तीर्थानां चैव लिंगानामाश्र माणां तथैव च

Transliteration

sūta uvāca | satyametanmahābhāgāstatra saṃkhyā na vidyate | tīrthānāṃ caiva liṃgānāmāśra māṇāṃ tathaiva ca

Translation

Sūta đáp: “Đúng vậy, hỡi các bậc hiền triết hữu phúc—ở nơi ấy không thể đếm xuể: các thánh địa tīrtha, các Śiva-liṅga, và cả các đạo tràng ẩn tu (āśrama) nữa.”

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom./1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन

• सत्यम्: true
• सत्यम्: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; वाक्ये विधेय-नाम (predicate)

• एतत्: this
• एतत्: Karta/Anubandha (Topic/अनुबन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन

• महाभागाः: O fortunate ones
• महाभागाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), बहुवचन; कर्मधारय (महान् भागः येषाम्/महान् भागः)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb: ‘there’)

• संख्या: count/number
• संख्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nom./1st), एकवचन

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• विद्यते: exists/is found
• विद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन

• तीर्थानाम्: of pilgrimage places
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Gen./6th), बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थ (particle: ‘indeed/only’)

• लिङ्गानाम्: of liṅgas (Śiva-emblems)
• लिङ्गानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Gen./6th), बहुवचन

• आश्रमाणाम्: of hermitages/āśramas
• आश्रमाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Gen./6th), बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Linking/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारार्थ (adverb: ‘likewise’)

• एव: indeed
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थ (particle)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śaṅkha-tīrtha (implied locus)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣayaḥ

Visual Art Cues

Scene: Sūta’s son responds with assurance; behind him, a visionary panorama of countless liṅgas, ghāṭas, and hermitages stretching into the distance.

Characters & Entities

• Sūta
• Tīrthas
• Liṅgas (Śiva)
• Āśramas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sacred field is inexhaustible—divine presence is expressed through innumerable tīrthas, liṅgas, and āśramas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse speaks generally of the region under discussion; a specific tīrtha is named in the following verse(s).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it establishes the abundance of sacred supports for pilgrimage and worship.