Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

य एष कन्यकां मह्यं धर्षयित्वा समुत्पतेत् । स पतत्वचिरात्पापश्छिन्नपक्ष इवांडजः

Transliteration

ya eṣa kanyakāṃ mahyaṃ dharṣayitvā samutpatet | sa patatvacirātpāpaśchinnapakṣa ivāṃḍajaḥ

Translation

"Kẻ tội đồ này—kẻ sau khi hãm hiếp thiếu nữ của ta lại cố bay đi—sẽ nhanh chóng rơi xuống, như một con chim bị cắt đứt đôi cánh."

Word by Word

• यः: whoever
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — relative pronoun ‘who(ever)’

• एषः: this one
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — demonstrative ‘this (man)’

• कन्यकाम्: the maiden
• कन्यकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — ‘the girl/maiden’

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग/सर्वनाम, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन — ‘to me/for me’

• धर्षयित्वा: having violated
• धर्षयित्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकालिक)
• Type: Verb
• Root: धर्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive) — ‘having violated/assaulted’

• समुत्पतेत्: should try to fly up
• समुत्पतेत्: Kriya (Main action/मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-पत् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘should fly up/attempt to rise’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘he’ (correlative)

• पततु: let him fall
• पततु: Kriya (Injunctive/आज्ञार्थ)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘let him fall’

• अचिरात्: soon
• अचिरात्: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अचिरात् (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण) — ‘soon/without delay’

• पापः: the sinner
• पापः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘the sinner/wicked one’

• छिन्न-पक्षः: with severed wings
• छिन्न-पक्षः: Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छिन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक, √छिद्) + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘with cut wings’ (qualifying implied subject)

• इव: like
• इव: Sambandha (Simile-marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपमा-वाचक) — ‘like/as’

• अण्डजः: a bird
• अण्डजः: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: अण्डज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘bird (egg-born)’

Speaker

The muni (uttering the curse) (contextual from adjacent verses)

Visual Art Cues

Scene: The sage pronounces: the fleeing offender in the sky suddenly appears like a bird with severed wings; the air around him fractures; below, earth awaits his fall.

Characters & Entities

• kanyakā (maiden)
• Citrāṅgada (implied)
• śāpa (curse)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma cannot be escaped by power or flight; violation of innocence leads to swift downfall by moral law.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named directly in this śloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a śāpa (curse) statement.