Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

रंभोवाच । स मुनिर्न विजानाति कामधर्मं सुरेश्वर । अरसज्ञं कथं देव करिष्यामि स्मरान्वितम्

Transliteration

raṃbhovāca | sa munirna vijānāti kāmadharmaṃ sureśvara | arasajñaṃ kathaṃ deva kariṣyāmi smarānvitam

Translation

Rambhā thưa: «Ôi Chúa tể chư thiên, vị hiền sĩ ấy chẳng hiểu đạo lý của ái dục. Ôi thần linh, con sẽ làm sao khiến kẻ không biết vị đời trở nên rung động bởi tình yêu?»

Word by Word

• रम्भा: Rambhā
• रम्भा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rambhā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• मुनिः: sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: muni (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• विजानाति: knows/understands
• विजानाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्गः वि-

• कामधर्मम्: the law/way of love
• कामधर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: kāma + dharma (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कामस्य धर्मः)

• सुरेश्वर: O lord of the gods
• सुरेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: sura + īśvara (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् ईश्वरः)

• अरसज्ञम्: one ignorant of passion/erotic sentiment
• अरसज्ञम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: a-rasa + jña (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (रसस्य अज्ञः)

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• करिष्यामि: shall I make/do
• करिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

• स्मरान्वितम्: endowed with love/desire
• स्मरान्वितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: smara + anvita (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषवत्/उपपद-समासः (स्मरेण अन्वितः = endowed with love)

Speaker

Rambhā

Skanda Dialogue

Listener: Indra (Sureśvara)

Visual Art Cues

Scene: In Indra’s court, Rambhā speaks with concern: the sage is ‘arasajña’ (unacquainted with desire’s ways), asking how to kindle love in him; the atmosphere is celestial, strategic, and sensuous yet tense.

Characters & Entities

• Rambhā
• Sureśvara (Indra, implied addressee)
• Smara (Kāma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Deep detachment makes temptation ineffective; purity of mind can render desire’s usual tactics powerless.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra remains the implied setting, as Rambhā is being sent to Jābāli there.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a dialogue emphasizing the sage’s renunciation and the difficulty of provoking desire.