Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

ततस्तद्गीतलौल्येन पातालात्समुपेत्य च । तक्षको वासुकिश्चैव द्विज रूपधरावुभौ

Transliteration

tatastadgītalaulyena pātālātsamupetya ca | takṣako vāsukiścaiva dvija rūpadharāvubhau

Translation

Rồi, vì say mê tiếng hát của nàng, Takṣaka và Vāsuki từ Pātāla trỗi dậy; cả hai đều hóa hiện thành hình tướng các vị bà-la-môn.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रभव)
• Form: अव्यय (क्रम/हेतुवाचक: thereafter/from there)

• तद्गीतलौल्येन: due to eagerness for that song
• तद्गीतलौल्येन: करण (Cause/means)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + गीत (प्रातिपदिक) + लौल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (लौल्य), तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘तद्गीते लौल्यं’ इति षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः

• पातालात्: from Pātāla (netherworld)
• पातालात्: अपादान (Source)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• समुपेत्य: having come up/approached
• समुपेत्य: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उप-इ (धातु) + क्त्वा (ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक (having come/approached)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक)

• तक्षकः: Takṣaka (serpent)
• तक्षकः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तक्षक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वासुकिः: Vāsuki (serpent)
• वासुकिः: कर्ता (Subject, coordinated)
• Type: Noun
• Root: वासुकि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक)

• एव: indeed, just
• एव: अवधारण (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चय/अवधारण/particle of emphasis)

• द्विज: a brāhmaṇa (twice-born)
• द्विज: विशेषण (Qualifier)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासपूर्वपदत्वेन ‘द्विजरूपधरौ’ इत्यत्र विशेषणार्थः

• रूपधरौ: assuming the form
• रूपधरौ: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रूपधर (प्रातिपदिक; रूप + धर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (रूपं धरतीति)

• उभौ: both
• उभौ: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāradeva (narrative locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: From a dark jeweled underworld, Takṣaka and Vāsuki rise upward, then appear near the shrine disguised as calm brāhmaṇas, listening intently to the woman’s song.

Characters & Entities

• Takṣaka
• Vāsuki
• Pātāla
• Kedāradeva (implied by context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pure devotion expressed through sacred song can move even powerful beings; bhakti becomes a force that bridges worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting remains Kedāra/Kedāreśvara worship, where the nāgas come to witness the devotion.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; it highlights the spiritual efficacy of devotional singing (gīta-bhakti).