Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 68

Devanagari script

न त्वया सदृशी चान्या काचिन्नारी भविष्यति । तिस्रः कोट्योर्धकोटी च यानि लोमानि मानुषे । प्रभवंति महाभागे सर्वगात्रेषु सर्वदा

Transliteration

na tvayā sadṛśī cānyā kācinnārī bhaviṣyati | tisraḥ koṭyordhakoṭī ca yāni lomāni mānuṣe | prabhavaṃti mahābhāge sarvagātreṣu sarvadā

Translation

“Không người nữ nào sẽ sánh bằng nàng. Ôi bậc đại phúc—trong thân người, những sợi lông mọc khắp mọi chi thể, vào mọi lúc, là ba crore và nửa crore.”

Word by Word

• na: not
• na: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• tvayā: by you / compared with you
• tvayā: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: tvam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (contextual), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

• sadṛśī: similar, like
• sadṛśī: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: sadṛśa (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; विशेषण

• ca: and
• ca: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• anyā: another (woman)
• anyā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: anya (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• kācit: any (some)
• kācit: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अनिश्चित-प्रत्यययुक्त-सर्वनाम (indefinite pronoun), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• nārī: woman
• nārī: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: nārī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• bhaviṣyati: will be
• bhaviṣyati: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: bhū (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future/भविष्यत्), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• tisraḥ: three
• tisraḥ: Visheshana (Numeral qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tri (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्याविशेषण

• koṭyaḥ: crores
• koṭyaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: koṭi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ardha-koṭī: half a crore
• ardha-koṭī: Karta (Co-subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ardha (प्रातिपदिक) + koṭī (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः तत्पुरुषसमास (ardha of a koṭi), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ca: and
• ca: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• yāni: which
• yāni: Karta (Subject of relative clause/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (relative pronoun)

• lomāni: hairs
• lomāni: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: loman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• mānuṣe: in a human (body)
• mānuṣe: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: mānuṣa (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन

• prabhavanti: arise, come into being
• prabhavanti: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra√bhū (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present/वर्तमान), प्रथम-पुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• mahābhāge: O fortunate one
• mahābhāge: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: mahābhāga (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (महान् भागः यस्याः सा), स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• sarva-gātreṣu: in all limbs
• sarva-gātreṣu: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक) + gātra (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (all limbs), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• sarvadā: always
• sarvadā: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: sarvadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Speaker

Devadūta (divine messenger)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: a sādhvī/mahābhāgā woman (unnamed here)

Visual Art Cues

Scene: A divine proclamation praising a chaste, fortunate woman; the setting implies a sacred spot soon to become a water-filled tīrtha, with celestial presence felt though not yet visually explicit.

Characters & Entities

• devadūta
• nārī (woman)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Extraordinary virtue is celebrated as incomparable; the text uses grand enumeration to underscore complete moral blamelessness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the coming proclamation of a tīrtha named after the sādhvī, whose spotless character sanctifies the locale.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a eulogy and a rhetorical setup for declaring the tīrtha’s future fame and benefits.