Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

यस्तस्यां कुरुते श्राद्धं संप्राप्ते दक्षिणायने । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य पितृलोके महीयते

Transliteration

yastasyāṃ kurute śrāddhaṃ saṃprāpte dakṣiṇāyane | so'śvamedhaphalaṃ prāpya pitṛloke mahīyate

Translation

Ai cử hành lễ śrāddha tại đó khi dakṣiṇāyana (nửa năm mặt trời đi về phương Nam) đã bắt đầu, sẽ đạt quả báo của lễ Aśvamedha và được tôn vinh nơi Pitṛloka (cõi Tổ tiên).

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• तस्याम्: in that (place)
• तस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (refers to कूपिका/तीर्थ)

• कुरुते: does/performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (कृञ् करणे; धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• संप्राप्ते: when (it is) arrived
• संप्राप्ते: Adhikarana (Temporal locus/कालाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + √प्राप् (प्रापॢ प्राप्तौ; धातु) → संप्राप्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्त; भूतकृदन्त (past participle, active sense); सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सप्तमी-सम्बन्धे)

• दक्षिणायने: in the southern solstice (dakṣiṇāyana)
• दक्षिणायने: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणायन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (correlative)

• अश्वमेध-फलम्: the fruit of the Aśvamedha
• अश्वमेध-फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अश्वमेध (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (अश्वमेधस्य फलम्)

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √आप् (आपॢ प्राप्तौ; धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया

• पितृ-लोके: in the world of the ancestors
• पितृ-लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (पितॄणां लोकः)

• महीयते: is honored/glorified
• महीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मह् (महँ पूजायाम्; धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोग (is honored)

Speaker

Sūta (deduced from immediate narrative context in this adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarttīya-taḍāga tīrtha (śrāddha-sthāna)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: At the pond’s bank, a householder performs śrāddha: darbha spread, piṇḍa offerings, water libations; brāhmaṇas seated; the sun’s southern movement symbolized by a descending solar disc.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Dakṣiṇāyana
• Aśvamedha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ancestral rites performed at a praised tīrtha, at the proper seasonal time, yield extraordinary merit and uplift one’s lineage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse refers to “that” sacred place discussed in this chapter—identified in the surrounding verses as the Ānarta Tīrtha / Ānartīya Taḍāga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performing śrāddha at the tīrtha specifically when dakṣiṇāyana has commenced.