Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

श्रीकृष्ण उवाच । वत्स पृथक्पृथक्प्रोक्तं वर्णानां श्रेय उत्तमम् । ब्राह्मणानां तपो मूलं दमोऽध्ययनमेव च

Transliteration

śrīkṛṣṇa uvāca | vatsa pṛthakpṛthakproktaṃ varṇānāṃ śreya uttamam | brāhmaṇānāṃ tapo mūlaṃ damo'dhyayanameva ca

Translation

Śrī Kṛṣṇa phán: Này con yêu, thiện tối thượng đã được dạy riêng cho từng giai tầng. Với các Brāhmaṇa, gốc rễ là khổ hạnh (tapas), cùng với tự chế và học tập thánh điển.

Word by Word

• श्रीकृष्णः: Śrī Kṛṣṇa
• श्रीकृष्णः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रीकृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—श्री + कृष्ण (कर्मधारय)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• वत्स: O child/dear one
• वत्स: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• पृथक्: separately
• पृथक्: Kriya-vishesana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• पृथक्: each separately
• पृथक्: Kriya-vishesana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति (reduplication for emphasis)

• प्रोक्तम्: has been stated
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicative/क्रियाविशेष्य)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन

• वर्णानाम्: of the social classes (varṇas)
• वर्णानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• श्रेयः: the highest good
• श्रेयः: Karma/Predicative (Object/Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: श्रेयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; श्रेयः इति विशेषण

• ब्राह्मणानाम्: of Brahmins
• ब्राह्मणानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन

• मूलम्: root/foundation
• मूलम्: Samanaadhikarana (Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन

• दमः: self-control
• दमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अध्ययनम्: study (of Veda)
• अध्ययनम्: Samuccita-karta (Coordinated subject)
• Type: Noun
• Root: अधि + इ (धातु) + ल्युट् (कृदन्त)
• Form: भाववाचक कृदन्त (verbal noun/gerundive noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis/only)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

Speaker

Śrī Kṛṣṇa

Skanda Dialogue

Listener: vatsa (disciple/son-figure; unspecified in the given excerpt)

Visual Art Cues

Scene: Śrī Kṛṣṇa seated as teacher, addressing a ‘vatsa’ (dear child/disciple), with palm-leaf manuscripts nearby; the atmosphere is calm, didactic, and ascetic—suggesting tapas, restraint, and study.

Characters & Entities

• Śrī Kṛṣṇa
• Brāhmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śreyas is aligned with svadharma; for Brāhmaṇas, inner discipline (tapas and dama) and scriptural study are foundational.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No; the verse is a dharma teaching rather than a sthala-māhātmya passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

Adhyayana (scriptural study/recitation) and tapas are recommended as foundational disciplines for Brāhmaṇas.