Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 78

स्पृष्टमात्रस्य बाह्येन वायुना मूढता भवेत् । संमूढस्य स्मृतिभ्रंशः शीघ्रं संजायते पुनः

spṛṣṭamātrasya bāhyena vāyunā mūḍhatā bhavet | saṃmūḍhasya smṛtibhraṃśaḥ śīghraṃ saṃjāyate punaḥ

Vừa chạm phải luồng khí bên ngoài, mê muội liền khởi. Và đối với kẻ đã mê mờ ấy, sự mất nhớ lại nhanh chóng phát sinh lần nữa.

स्पृष्ट-मात्रस्यof one just touched
स्पृष्ट-मात्रस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootस्पृश् (धातु) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; कर्मधारयः (स्पृष्टः एव मात्रः = just-touched)
बाह्येनby the external
बाह्येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootबाह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; विशेषणम् (वायुनः)
वायुनाby the wind/air
वायुना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
मूढताstupefaction/delusion
मूढता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमूढता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
भवेत्would arise/may occur
भवेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकारः (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
संमूढस्यof the thoroughly deluded
संमूढस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootसम्-√मुह् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; उपसर्गः सम्
स्मृति-भ्रंशःloss of memory
स्मृति-भ्रंशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक) + भ्रंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्मृतेः भ्रंशः)
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; काल/वेगवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb)
संजायतेis produced/arises
संजायते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√जन् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्; उपसर्गः सम्
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; पुनरावृत्तिवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb)

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Scene: An allegory: a newborn’s first breath as a gust of wind carrying veils of smoke that cover a small lamp (smṛti), dimming it into forgetfulness.

FAQs

Contact with the external world triggers moha and forgetfulness; hence disciplined remembrance and sādhana are needed.

No tīrtha is referenced in this verse.

None explicitly; the implication supports practices that preserve remembrance (smṛti) and clarity.