Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

ममेश भूतेश महेश्वरोसि कामेश वागीश बलेश धीश । क्रोधेश मोहेश परापरेश नमोस्तु मोक्षेश गुहशयेश

Transliteration

mameśa bhūteśa maheśvarosi kāmeśa vāgīśa baleśa dhīśa | krodheśa moheśa parāpareśa namostu mokṣeśa guhaśayeśa

Translation

Ngài là Chúa của con—Chúa tể muôn loài, Đại Thần. Chúa tể của dục vọng, Chúa tể của lời nói, Chúa tể của sức mạnh, Chúa tể của trí tuệ. Chúa tể của giận dữ và mê lầm, Chúa tể của cả cảnh giới cao và thấp—kính lễ Ngài, Chúa tể giải thoát, Đấng ngự trong hang động của trái tim.

Word by Word

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• ईश: O Lord
• ईश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

• भूतेश: O lord of beings
• भूतेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूत-ईश (प्रातिपदिक; भूत + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (भूतानाम् ईशः)

• महेश्वरः: the great Lord
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा-ईश्वर (प्रातिपदिक; महा + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)

• असि: you are
• असि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present/वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कामेश: O lord of desire
• कामेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: काम-ईश (प्रातिपदिक; काम + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कामस्य ईशः)

• वागीश: O lord of speech
• वागीश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वाक्-ईश (प्रातिपदिक; वाक् + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वाचः ईशः)

• बलेश: O lord of strength
• बलेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: बल-ईश (प्रातिपदिक; बल + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बलस्य ईशः)

• धीश: O lord of intellect
• धीश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धी-ईश (प्रातिपदिक; धी + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धियः ईशः)

• क्रोधेश: O lord of anger
• क्रोधेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: क्रोध-ईश (प्रातिपदिक; क्रोध + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्रोधस्य ईशः)

• मोहेश: O lord of delusion
• मोहेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मोह-ईश (प्रातिपदिक; मोह + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मोहस्य ईशः)

• परापरेश: O lord of the higher and the lower
• परापरेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: परा-अपर-ईश (प्रातिपदिक; परा + अपर + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (परस्य च अपरस्य च ईशः)

• नमः: salutation
• नमः: Predicate/Exclamation (सम्बोधनात्मक-प्रयोग)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नमस्कारार्थक-प्रयोग

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मोक्षेश: O lord of liberation
• मोक्षेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष-ईश (प्रातिपदिक; मोक्ष + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मोक्षस्य ईशः)

• गुहशयेश: O lord who dwells in the cave (heart)
• गुहशयेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गुहा-शय-ईश (प्रातिपदिक; गुहा + शय + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (गुहायां शयः/शयनं यस्य, तस्य ईशः/गुहशयेशः)

Speaker

Umāputra (Skanda/Kumāra) praising Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hṛdaya-guhā (inner kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A split-scene: outer—Skanda praising the great Lord; inner—within a luminous heart-cave/lotus, Śiva as antaryāmin seated in stillness, with kāma-krodha-moha depicted as subdued figures at the threshold.

Characters & Entities

• Śiva
• Mokṣa (liberation)
• Kāma
• Krodha
• Moha
• Guha (heart-cave motif)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is the inner ruler of all faculties and passions; liberation comes by surrendering these forces to the indwelling Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No external tīrtha is cited; the verse emphasizes the ‘inner tīrtha’—Śiva dwelling in the heart (guhā).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it supports contemplative devotion and self-mastery aligned with mokṣa.