Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

मुक्त्वा धनपतिं दैत्यः कुजंभो निरृतिं ययौ । लब्धसंज्ञस्तु जंभोऽपि धनाध्यक्षपदानुगान्

Transliteration

muktvā dhanapatiṃ daityaḥ kujaṃbho nirṛtiṃ yayau | labdhasaṃjñastu jaṃbho'pi dhanādhyakṣapadānugān

Translation

Thả Dhanapati (Kubera), Daitya Kujambha đi về phương của Nirṛti. Còn Jambha, khi tỉnh lại, cũng hướng đến các tùy tùng đang theo mệnh lệnh của Chúa Tể Tài Bảo.

Word by Word

• मुक्त्वा: having freed
• मुक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु; मोचने)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having released’

• धनपतिम्: the lord of wealth (Kubera)
• धनपतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धनपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (धनस्य पतिः)

• दैत्यः: the demon
• दैत्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• कुजंभः: Kujambha
• कुजंभः: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुजंभ (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• निरृतिम्: to Nirṛti (the region/deity of destruction)
• निरृतिम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निरृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; दिक्पाल/देवी-नाम

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु; गतौ)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• लब्धसंज्ञः: having regained consciousness
• लब्धसंज्ञः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लब्ध (कृदन्त; √लभ् ‘लाभे’ क्त) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; समासः—द्वितीया-तत्पुरुषः (संज्ञां लब्धः = regained consciousness)

• तु: but/indeed
• तु: Discourse (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय—निपात (contrast/emphasis)

• जंभः: Jambha
• जंभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जंभ (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Discourse (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय—निपात (also/even)

• धनाध्यक्षपदानुगान्: the attendants of the lord of wealth
• धनाध्यक्षपदानुगान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धनाध्यक्ष (प्रातिपदिक; धन + अध्यक्ष) + पद + अनुग (कृदन्त/प्रातिपदिक; √गम् ‘गतौ’ with अनु-; ‘follower’)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; समासः—बहुपद-तत्पुरुषः (धनाध्यक्षस्य पदानुगाः = followers/attendants of the treasurer)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Kujambha releases Kubera (Dhanapati) and withdraws toward the shadowy southwest; Jambha rises, shaken but alert, turning toward Kubera’s attendants and retinue.

Characters & Entities

• Dhanapati (Kubera)
• Kujambha
• Nirṛti
• Jambha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power shifts quickly in conflict; vigilance and recovery of clarity (saṃjñā) are essential for righteous response.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is praised; the verse references Nirṛti as a cosmic direction/region.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.