Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 90

Devanagari script

संतु नार्यः सहस्राणि रूपलावण्यभूमयः । परं निधुवने काले ह्येकैवेहोपयुज्यते

Transliteration

saṃtu nāryaḥ sahasrāṇi rūpalāvaṇyabhūmayaḥ | paraṃ nidhuvane kāle hyekaivehopayujyate

Translation

Dẫu có hàng ngàn nữ nhân giàu sắc đẹp và duyên dáng, nhưng đến lúc ân ái giao hòa, nơi đây thực sự chỉ một người duy nhất được cùng kết hợp.

Word by Word

• सन्तु: let there be
• सन्तु: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लोट् (imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, बहुवचन; ‘let there be’

• नार्यः: women
• नार्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सहस्राणि: thousands
• सहस्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक

• रूपलावण्यभूमयः: abodes of beauty and charm
• रूपलावण्यभूमयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक) + लावण्य (प्रातिपदिक) + भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रूपस्य लावण्यस्य भूमयः = abodes of beauty and grace)

• परम्: however
• परम्: Discourse connector (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: परम् (अव्यय/विशेषण-प्रयोग)
• Form: अव्यय-प्रयोगः; ‘however/but’

• निधुवने: in sexual enjoyment
• निधुवने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निधुवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• काले: at the time
• काले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• हि: indeed
• हि: Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात; ‘indeed/for’

• एका: one
• एका: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (नारी)

• एव: only
• एव: Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात

• इह: here
• इह: Deśa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय; ‘here/in this matter’

• उपयुज्यते: is used
• उपयुज्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + √युज् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (passive) ‘is used’

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda instructing Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic composition: many elegantly adorned women appear in the background as temptations, while a single couple is shown faintly, and in the foreground a pilgrim turns away toward a Śiva-liṅga, indicating transcendence of desire.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sense-objects are many, but enjoyment is limited; this insight supports restraint and detachment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is Kāśī Khaṇḍa (Kāśī/Vārāṇasī), but no individual tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a didactic observation aimed at reducing attachment.