Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

कृमिकीटपतंगानामविमुक्ते तनुत्यजाम् । विभूतिर्दृश्यते या सा क्वास्ति ब्रह्मांडमंडले

Transliteration

kṛmikīṭapataṃgānāmavimukte tanutyajām | vibhūtirdṛśyate yā sā kvāsti brahmāṃḍamaṃḍale

Translation

Ngay cả loài sâu bọ, côn trùng và các sinh vật bay khi bỏ thân tại Avimukta cũng hiện lộ một vinh quang. Trong toàn thể vòng trời đất của vũ trụ, còn nơi nào có vinh quang như thế?

Word by Word

• कृमिकीटपतङ्गानाम्: of worms, insects, and birds/moths
• कृमिकीटपतङ्गानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कृमि + कीट + पतङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (कृमयः कीटाः पतङ्गाः)

• अविमुक्ते: in Avimukta (Kāśī)
• अविमुक्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; स्थानवाचक (name of Avimukta/Kāśī area)

• तनुत्यजाम्: of those who abandon the body (die)
• तनुत्यजाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तनु + त्यज् (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (तनुं त्यजन्ति ये) = ‘those who give up the body’

• विभूतिः: glory; power
• विभूतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• दृश्यते: is seen; appears
• दृश्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)

• या: which
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम (relative pronoun)

• सा: that
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; संकेतार्थक सर्वनाम (correlative)

• क्व: where
• क्व: Interrogative (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक देशवाचक (interrogative adverb: where)

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• ब्रह्माण्डमण्डले: in the cosmic sphere (universe)
• ब्रह्माण्डमण्डले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्माण्डस्य मण्डले)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A tiny insect and a bird at the moment of death within Avimukta are enveloped by a gentle, auspicious radiance rising upward, while sages and pilgrims look on in astonishment; the city’s sacred aura pervades the scene.

Characters & Entities

• Avimukta
• Brahmāṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Avimukta’s sanctity is so exceptional that even the smallest beings gain a remarkable spiritual uplift there.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta-kṣetra, identified with Kāśī (Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse stresses the inherent salvific potency of the place, especially connected with death there.