Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19

Devanagari script

देवदेव उवाच । शृणु देवि परं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिन्मुक्तिकारणम् । इदं विदंति नैवापि ब्रह्मनारायणादयः

Transliteration

devadeva uvāca | śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ kṣetre'sminmuktikāraṇam | idaṃ vidaṃti naivāpi brahmanārāyaṇādayaḥ

Translation

Devadeva phán: Hỡi Nữ Thần, hãy lắng nghe bí mật tối thượng này—nguyên nhân giải thoát trong thánh địa này. Ngay cả Brahmā, Nārāyaṇa và các vị khác cũng không thật sự biết điều ấy.

Word by Word

• देवदेवः: the God of gods
• देवदेवः: Karta (Speaker/subject)
• Type: Noun
• Root: देव + देव (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मधारयः (देवानां देवः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• शृणु: listen
• शृणु: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• देवि: O देवी
• देवि: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

• परम्: supreme
• परम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• गुह्यम्: secret
• गुह्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गुह्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• क्षेत्रे: in the sacred field (kṣetra)
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग (Masc./Neut.), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• मुक्तिकारणम्: the cause of liberation
• मुक्तिकारणम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति + कारण (प्रातिपदिकानि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः (मुक्तेः कारणम्)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• विदन्ति: know
• विदन्ति: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• एव: even/indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवाद-निपात (particle: even/also)

• ब्रह्मनारायणादयः: Brahmā, Nārāyaṇa and others
• ब्रह्मनारायणादयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + नारायण + आदि (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); समाहार/तत्पुरुष-प्रायः (ब्रह्म-नारायण-आदयः = Brahmā, Nārāyaṇa and others)

Speaker

Devadeva (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Devadeva) raises a hand in teaching gesture, Devī listens; behind them a veiled luminous symbol suggests the ‘supreme secret’ of the kṣetra; Brahmā and Nārāyaṇa appear faintly in the background as respectful, not-knowing witnesses.

Characters & Entities

• Śiva (Devadeva)
• Devī
• Kāśī-kṣetra
• Brahmā
• Nārāyaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is rooted in a profound, divine mystery of the kṣetra; Śiva is the ultimate revealer of mokṣa-knowledge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra, described as possessing a unique, secret mukti-kāraṇa (cause of liberation).

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse introduces esoteric instruction about Kāśī’s liberating principle.