Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 130

Devanagari script

सर्वभुक्सर्वकर्ता त्वं सर्वसंहारकारक । योगिनां हृदयाकाश कृतालय नमोस्तु ते

Transliteration

sarvabhuksarvakartā tvaṃ sarvasaṃhārakāraka | yogināṃ hṛdayākāśa kṛtālaya namostu te

Translation

Ngài là Đấng thọ hưởng tất cả, là Đấng hành tác tất cả, và là tác nhân của mọi sự tiêu dung. Ôi Đấng đã lấy bầu trời tâm-hồn của các yogin làm nơi ngự, kính lễ Ngài.

Word by Word

• सर्वभुक्: the all-enjoyer
• सर्वभुक्: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भुज् (धातु) → भुक् (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भुक्-शब्दः (agent noun)

• सर्वकर्ता: the maker of all
• सर्वकर्ता: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + कर्तृ (√कृ + तृच्; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• सर्वसंहारकारक: the cause/agent of universal dissolution
• सर्वसंहारकारक: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + संहार + कारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बोधनार्थे अपि सम्भवः

• योगिनाम्: of yogins
• योगिनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• हृदयाकाश: O sky/space of the heart
• हृदयाकाश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हृदय + आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा (vocative/nominative form), एकवचनम्; सम्बोधनम्

• कृतालय: O abode that is made/established (within)
• कृतालय: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कृत + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचनम्; सम्बोधनम्

• नमः: salutation
• नमः: Kriya (Speech-act/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक; अव्ययीभाववत्)
• Form: अव्ययम्; नमस्कारार्थक-निपात

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• ते: to you
• ते: Sampradana (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी/षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम (enclitic)

Speaker

Brahmā (in praise of Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (inner-outer kṣetra correspondence)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience within Kāśī-khaṇḍa frame

Visual Art Cues

Scene: Śiva as cosmic lord with subtle imagery of a lotus-heart or inner sky; yogins meditate while the hymn proclaims his universal agency and inner abode.

Characters & Entities

• Śiva
• Yogins
• Hṛdayākāśa (heart-space)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The supreme Lord is both cosmic (creator/sustainer/dissolver) and intimate—realized within the yogin’s heart.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the broader setting, while the verse emphasizes an inner tīrtha: the hṛdayākāśa as Śiva’s abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it supports meditation on Śiva within the heart as a yogic practice.