Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

महामहोत्सवो जातस्तस्मिन्नहनि कुंभज । कृत्तिवासत्वमापेदे यस्मिन्देवो दिगंबरः

Transliteration

mahāmahotsavo jātastasminnahani kuṃbhaja | kṛttivāsatvamāpede yasmindevo digaṃbaraḥ

Translation

Hỡi Kumbhaja (Agastya), ngay trong ngày ấy đã khởi lên một đại lễ long trọng—ngày mà vị thần Digambara được biết đến với danh xưng “Kṛttivāsa”.

Word by Word

• महामहोत्सवः: a very great festival
• महामहोत्सवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (पूर्वपद-प्रातिपदिक) + महोत्सव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—महान् महोत्सवः (कर्मधारयः)

• जातः: arose/occurred
• जातः: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणरूपेण (predicate participle)

• तस्मिन्: on that
• तस्मिन्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• अहनि: day
• अहनि: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• कुम्भज: O Kumbhaja (Agastya)
• कुम्भज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कुम्भ (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक) → कुम्भज (प्रातिपदिक; अगस्त्य-सम्बोधन)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः—कुम्भात् जातः (पञ्चमी-तत्पुरुषः)

• कृत्तिवासत्वम्: the state/name of Kṛttivāsa
• कृत्तिवासत्वम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृत्तिवास (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; भाववाचक-तद्धितान्त (त्व)

• आपेदे: attained
• आपेदे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + पद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: Adhikarana (Relative locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम

• देवः: the god (Śiva)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• दिगंबरः: the sky-clad one (naked ascetic)
• दिगंबरः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिक् (प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—दिशः अम्बरं यस्य सः (बहुव्रीहिः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṛttivāsa (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya (Kumbhaja) explicitly addressed

Visual Art Cues

Scene: A grand festival erupts as Śiva becomes known as Kṛttivāsa; Agastya (Kumbhaja) is present as witness; banners, lamps, and gaṇas celebrate around the newly famed form.

Characters & Entities

• Agastya (Kumbhaja)
• Śiva (Digambara)
• Kṛttivāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine names arise from divine deeds; remembering them through festival strengthens communal devotion and sacred memory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kṛttivāseśvara/Kṛttivāsa tradition in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied celebration of a mahotsava associated with the day Śiva became known as Kṛttivāsa.