Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 53

Devanagari script

गोचरीक्रियतेस्माभिर्यथा स सुकृतैकभूः । प्रातरेव तव प्रेयान्रत्नेशादिष्ट इष्टकृत्

Transliteration

gocarīkriyatesmābhiryathā sa sukṛtaikabhūḥ | prātareva tava preyānratneśādiṣṭa iṣṭakṛt

Translation

Chúng ta sẽ sắp đặt để người ấy—hiện thân của công đức—đến trong tầm tay nàng. Quả thật, đến buổi sớm, người yêu của nàng, do Ratneśa chỉ định, sẽ hoàn thành điều mong ước.

Word by Word

• गोचरी: visible / within range
• गोचरी: Karma (Result state/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोचर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘गोचरी’ = गोचरता/दृष्टिगोचरता (as predicate noun)

• क्रियते: is made
• क्रियते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि-प्रयोगः (is made)

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: Karana (Agentive instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, बहुवचन (Instrumental plural)

• यथा: so that / as
• यथा: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक अव्ययम् (manner/‘so that’)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुकृत-एक-भूः: the sole embodiment of merit
• सुकृत-एक-भूः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुकृत (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + भू (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः ‘सुकृतस्य एकभूः’ (one who is the sole fruit/embodiment of merit)

• प्रातर्: in the morning
• प्रातर्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातर् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारण-अव्ययम् (emphatic particle)

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन (Genitive singular)

• प्रेयान्: beloved / dear one
• प्रेयान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रेयस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रेयान्’ (comparative: dearer/beloved)

• रत्नेशात्: from Ratneśa
• रत्नेशात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: रत्नेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ‘from Ratneśa’ (Ablative)

• आदिष्टः: commanded / directed
• आदिष्टः: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ-दिś् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ordered/appointed’

• इष्ट-कृत्: one who fulfills wishes
• इष्ट-कृत्: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक; √इष्/यज्-सम्बद्ध) + कृ (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः ‘इष्टं करोति’ (one who does what is desired/pleasing)

Speaker

Friends of the maiden (within the narrative)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ratneśvara (Ratneśa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience (not explicit)

Visual Art Cues

Scene: Friends promise to arrange the encounter; dawn is anticipated when the beloved—ordained by Ratneśa—will fulfill the desired aim; the scene shifts from night plotting to dawn assurance.

Characters & Entities

• Ratneśa
• the destined beloved

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine will (ādiṣṭa) and personal merit (sukṛta) together bring about swift fulfillment of auspicious aims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ratneśa/Ratneśvara in Kāśī, whose command is portrayed as effective and immediate.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it emphasizes the efficacy of Ratneśa’s boon obtained through worship.