Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 92

Devanagari script

चिंतामणिः स्वयं यत्र कमर्णे विश्वकर्मणे । विश्राणयेदहोरात्रं विचित्रांश्चिं तितान्मणीन्

Transliteration

ciṃtāmaṇiḥ svayaṃ yatra kamarṇe viśvakarmaṇe | viśrāṇayedahorātraṃ vicitrāṃściṃ titānmaṇīn

Translation

Nơi ấy, chính viên Chintāmaṇi—ngọc như ý—ban cho Viśvakarman, vị thợ cả thần linh, suốt ngày đêm những bảo châu kỳ diệu đúng như điều mong cầu.

Word by Word

• चिन्तामणिः: the wish-fulfilling gem (Cintāmaṇi)
• चिन्तामणिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चिन्ता (प्रातिपदिक) + मणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चिन्तायाः मणिः)

• स्वयम्: by himself/itself
• स्वयम्: Karta-visheshana (Emphatic/कर्ता-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• कर्मणे: for the work/task
• कर्मणे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• विश्वकर्मणे: to Viśvakarman (the divine architect)
• विश्वकर्मणे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• विश्राणयेत्: would bestow/give
• विश्राणयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + श्रा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• अहोरात्रम्: day and night
• अहोरात्रम्: Kriya-visheshana (Temporal adverb/कालवाचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अहः (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverb) = day and night, continuously

• विचित्रान्: variegated/wondrous
• विचित्रान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विचित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• चिन्तितान्: desired/thought-of
• चिन्तितान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘चिन्तित’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• मणीन्: gems
• मणीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa dialogue style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa (King)

Visual Art Cues

Scene: In Kāśī’s divine precinct, Viśvakarman works ceaselessly; beside him the Cintāmaṇi gem radiates, producing intricate jewels exactly as conceived—day and night—forming ornaments for the Lord’s palace-temple.

Characters & Entities

• Cintāmaṇi
• Viśvakarman
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a sanctified sphere like Kāśī, divine grace supplies what is needed for sacred service when devotion is firm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, portrayed as a realm where Śaṅkara’s worship draws supernatural abundance.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a direct injunction; it describes the providence enabling continual temple-service and offerings.