Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 72

Devanagari script

अत्यार्तमरटद्व्याघ्रो रोदसी परिपूरयन् । तेन नादेन सहसा सं प्रवेपितमानसाः

Transliteration

atyārtamaraṭadvyāghro rodasī paripūrayan | tena nādena sahasā saṃ pravepitamānasāḥ

Translation

Con hổ gầm lên trong cơn đau đớn tột cùng, tiếng gầm tràn khắp trời đất; bởi tiếng rống đột ngột ấy, tâm trí mọi người lập tức chấn động kinh hãi.

Word by Word

• अति: excessively, very
• अति: Viśeṣaṇa (modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपसर्ग/अव्यय (prefix/adverbial intensifier)

• आर्त: distressed, afflicted
• आर्त: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (adjective)

• मरटत्: roaring, bellowing
• मरटत्: Viśeṣaṇa (modifier)
• Type: Adjective
• Root: मरट् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (present active participle)

• व्याघ्रः: tiger
• व्याघ्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रोदसी (प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; द्यावापृथिव्योर् नाम (the two worlds: heaven and earth)

• परिपूरयन्: filling, pervading
• परिपूरयन्: Kriyā (verbal action qualifying the subject)
• Type: Verb
• Root: परि + पूरय् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (filling)

• तेन: by that
• तेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• नादेन: by the roar/sound
• नादेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सहसा: suddenly
• सहसा: Kriyāviśeṣaṇa (adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• सम्: completely, together (prefix)
• सम्: Upasarga (verbal prefix)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)
• Form: अव्यय; उपसर्ग (prefix)

• प्रवेपितमानसाः: those whose minds were made to tremble
• प्रवेपितमानसाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वेप् (धातु) + णिच् + क्त (कृदन्त) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—प्रवेपित-मानस (कर्मधारय/तत्पुरुषवत्: ‘प्रवेपितं मनः येषाम्’); क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त ‘प्रवेपित’; बहुवचन, प्रथमा; पुंलिङ्ग (समूहवाचक)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa discourse commonly Skanda → Agastya)

Visual Art Cues

Scene: Night in Kāśī: a tiger in visible agony roars; the roar expands across the cosmos, making sages and townsfolk tremble; distant ghāṭs and temple silhouettes under moonlight.

Characters & Entities

• Vyāghra (tiger)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic signs and intense cries can become turning points that summon spiritual witnesses and reveal divine protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s sacred environment, where extraordinary events signal Śiva’s presence and protection.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes an omen-like roar that prompts the next devotional response.